Eğitim ve öğretime, bilgi ve bilime farklı bir bakış; MÂNÂ-YI İSMÎ yerine MÂNÂ-YI HARFİ ile bakış. Açık kaynak bir eğitim sitesi. A different perspective on education and teaching, knowledge and science; glance with the LETTER MEANING instead of the NAME MEANING. Open source education site.
Nefes ve Nizam – Solunum Sistemindeki Hassas Tasarım
Sunulan metinler, insan solunum sisteminin biyolojik işleyişini ve bu mekanizmanın ardındaki hassas tasarımı detaylandırmaktadır.
Solunum süreci aracılığıyla vücuda oksijen kazandırılırken, hücrelerde üretilen atık karbondioksitin dışarı atılması ve kanın akciğerlerde temizlenmesi aşamalı olarak anlatılmaktadır.
Alveollerde gerçekleşen gaz değişimi ile hücre düzeyindeki enerji üretimi, sistemin birbiriyle uyumlu parçaları olarak vurgulanmaktadır.
Kaynaklar, bu karmaşık biyolojik döngülerin tesadüfen oluşamayacak kadar ölçülü ve planlı bir yapıya sahip olduğunu savunmaktadır.
Nihayetinde tüm bu hayati faaliyetler, evrendeki bilinçli bir tasarımın ve üstün bir yaratılışın göstergesi olarak nitelendirilmektedir.
Solunum olayı, canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli olan enerjinin elde edilmesini sağlayan bir sistem olarak kurulmuştur. Bu sistem sayesinde vücuda oksijen alınmakta ve karbondioksit dışarı verilmektedir.
İnsanlarda solunum sistemi; burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve akciğerlerden oluşturulmuştur. Hava burundan içeri alınmakta, soluk borusundan geçirilmekte ve akciğerlere ulaştırılmaktadır. Akciğerlerin içinde bulunan çok küçük hava keseciklerine alveol adı verilmektedir.
Alveollerde gaz alışverişi gerçekleştirilmektedir:
• Oksijen alveollerden kana verilmektedir.
• Kandaki karbondioksit alveollere aktarılmakta ve dışarı atılmaktadır.
Bu geçiş difüzyon adı verilen bir düzen içinde sağlanmaktadır. Oksijenin ve karbondioksitin belirli oranlarda bulunması sayesinde hassas bir denge korunmaktadır.
Bu kadar düzenli, ölçülü ve hassas bir sistemin kendi kendine oluşmasının mümkün olmadığı açıkça görülmektedir. Çünkü bilinçsiz sebeplerin böyle planlı bir sistemi kuramayacağı anlaşılmaktadır. Her parçanın görevine uygun şekilde yerleştirilmiş olması, bilinçli bir tasarımı göstermektedir.
⸻
🫀 Kanın Temizlenmesi
Vücutta dolaşarak kirlenen (karbondioksit bakımından zenginleşen) kan, kalbe getirilmektedir. Kalbin sağ tarafından akciğerlere gönderilmektedir. Akciğerlerde:
• Kandaki karbondioksit alveollere verilmektedir.
• Alveollerdeki oksijen kana alınmaktadır.
Bu işlem sonucunda kan temizlenmiş (oksijen bakımından zenginleştirilmiş) olmaktadır.
Temizlenen kan kalbe geri gönderilmekte ve kalbin sol tarafından tüm vücuda pompalanmaktadır. Böylece hücrelere gerekli oksijen ulaştırılmaktadır.
Kalp ile akciğer arasındaki bu uyumlu çalışma, son derece düzenli bir sistem hâlinde işletilmektedir. Bu düzenin tesadüflerle meydana getirilemeyeceği anlaşılmaktadır. Çünkü kalbin atış hızı, akciğerlerin kapasitesi ve kandaki gaz oranları bir denge içinde ayarlanmış bulunmaktadır.
⸻
🔬 Hücresel Solunum
Hücrelere ulaştırılan oksijen sayesinde hücresel solunum gerçekleştirilmektedir. Bu süreçte:
• Oksijen ve besinler kullanılmaktadır.
• Enerji üretilmektedir.
• Karbondioksit ve su açığa çıkarılmaktadır.
Oluşan karbondioksit tekrar kana verilmekte ve akciğerlere taşınarak vücuttan uzaklaştırılmaktadır.
Hücrelerin içinde enerji üretiminin belirli kimyasal kurallara göre gerçekleştirilmesi, bu sistemin bilinçli bir plan ile kurulmuş olduğunu göstermektedir. Şuursuz tabiatın ya da sebeplerin böyle amaçlı bir düzen kuramayacağı ifade edilmektedir.
⸻
📌 Genel Değerlendirme
• Solunum sistemi belirli bir düzen içinde çalıştırılmaktadır.
• Kanın temizlenmesi hassas bir denge ile sağlanmaktadır.
• Hücrelerde enerji üretimi kontrollü şekilde gerçekleştirilmektedir.
Bütün bu olayların birbiriyle uyum içinde işletilmesi, bilinçli bir tasarımın varlığına işaret etmektedir. Sebeplerin yalnızca birer araç olduğu, asıl düzenin ise üstün bir Yaratıcı tarafından kurulmuş olduğu anlaşılmaktadır.
25. Söz – İkinci Zeyl: Ve bilhassa çok tekrar ile “Zulmedenler.. Zâlimler..” deyip tehditleri ve zulümlerinin cezası olan musîbet‑i semâviye ve arziyeyi şiddetle beyânı, bu asrın emsâlsiz zulümlerine, Kavm-i Âd ve Semûd ve Firavun’un başlarına gelen azaplarla baktırıyor.
Kur’an’daki Tekrarların Sırrı
Bu metin, Kur’ân-ı Kerîm’deki ayet tekrarlarının ardındaki derin hikmetleri ve edebi mucizeleri açıklayan bir zeyil mahiyetindedir.
Müellif, bu tekrar edilen ifadelerin bir kusur değil; aksine insan ihtiyacının sürekliliği, duanın tabiatı ve hakikatlerin zihinlere nakşedilmesi için gerekli birer belâgat unsuru olduğunu vurgular.
Kur’ân’ın her asra ve her tabakaya hitap eden kuşatıcı dilinin, en basit fehimden en yüksek tefekküre kadar herkesi nasıl rızıklandırdığı örneklerle anlatılır.
Özellikle Besmele ve belirli surelerdeki nakarat benzeri ayetlerin, kainatın nizamı ve ilahi rahmetle olan sarsılmaz bağına dikkat çekilir.
Kaynak, bu kutsal kelamın her bir harfinin taşıdığı manevi değeri savunurken, inkârcıların tekrârata dair itirazlarını çürüten manevi bir rehber niteliği taşır.
Sonuç olarak eser, Kur’ân’ın üslubundaki bu hususiyetin hem bir zikir ve davet metodu hem de sönmez bir mucize nişanesi olduğunu kanıtlar.
Onbirinci Şuâ Olan Meyve Risalesi’nin Onuncu Meselesi
Emirdağ Çiçeği
Kur’ân’da olan tekrârâta gelen îtirâzlara karşı gayet kuvvetli bir cevaptır.
Azîz sıddık kardeşlerim!
Gerçi bu mesele, perîşan vaziyetimden müşevveş ve letâfetsiz olmuş. Fakat o müşevveş ibare altında çok kıymetli bir nev-i i’câzı kat’î bildim. Maatteessüf ifâdeye muktedir olamadım. Her ne kadar ibaresi sönük olsa da, Kur’ân’a ait olmak cihetiyle hem ibâdet‑i tefekküriye, hem kudsî, yüksek, parlak bir cevherin sadefidir. Yırtık libâsına değil, elindeki elmasa bakılsın. Eğer münâsip ise, “Onuncu Mesele” yapınız; değilse, sizin tebrik mektuplarınıza mukâbil bir mektup kabûl ediniz.
Hem bunu gayet hasta ve perîşan ve gıdâsız, bir‑iki gün Ramazanda mecburiyetle gayet mücmel ve kısa ve bir cümlede pek çok hakikatleri ve müteaddit hüccetleri dercederek yazdım. Kusura bakılmasın. (Hâşiye)
Denizli hapsinin meyvesine Onuncu Mesele olarak Emirdağ’ın ve bu Ramazan‑ı Şerîfin nurlu bir küçük çiçeğidir. Tekrârât‑ı Kur’âniye’nin bir hikmetini beyânla ehl‑i dalâletin ufûnetli ve zehirli evhâmlarını izâle eder.
Azîz, sıddık kardeşlerim!
Ramazan‑ı Şerîfte Kur’ân‑ı Mu’cizü’l-Beyân’ı okurken Risalei’n‑Nura işâretleri Birinci Şuâ’da beyân olunan otuz üç âyetten hangisi gelse bakıyorum ki, o âyetin sahifesi ve yaprağı ve kıssası dahi Risalei’n‑Nura ve şâkirtlerine kıssadan hisse almak noktasında bir derece bakıyor. Hususan Sûre‑i Nur’dan âyetü’n‑nur, on parmakla Risalei’n‑Nura baktığı gibi, arkasındaki âyet‑i zulümât dahi muârızlarına tam bakıyor ve ziyâde hisse veriyor. Âdeta o makam, cüz’iyetten çıkıp külliyet kesbeder. Ve bu asırda o küllînin tam bir ferdi Risalei’n‑Nur ve şâkirtleridir diye hissettim.
Evet, Kur’ânın hitâbı; evvelâ Mütekellim‑i Ezelî’nin rubûbiyet‑i âmmesinin geniş makamından‥ hem nev-i beşer, belki kâinât nâmına muhâtap olan Zât’ın geniş makamından‥ hem umum nev-i beşer ve benî Âdem’in bütün asırlarda irşatlarının gayet vüs’atli makamından‥ hem dünya ve âhiretin, arz ve semâvâtın, ezel ve ebedin ve Hàlık‑ı Kâinâtın rubûbiyetine ve bütün mahlûkatın tedbirine dair kavânîn‑i İlâhiye’nin gayet yüksek ve ihâtalı beyânâtının geniş makamından‥ aldığı vüs’at ve ulviyet ve ihâta cihetiyle o hitap, öyle bir yüksek i’câz ve şümûl gösterir ki; ders‑i Kur’ân’ın muhâtaplarından en kesretli tâife olan tabaka‑i avâmın basit fehimlerini okşayan zâhirî ve basit mertebesi dahi, en ulvî tabakayı da tam hissedar eder.
Güyâ kıssadan yalnız bir hisse ve bir hikâye‑i tarihiyeden bir ibret değil, belki bir küllî düsturun efrâdı olarak her asra ve her tabakaya hitap ederek taze nâzil oluyor. Ve bilhassa çok tekrar ile
اَلظَّالِم۪ينَ … اَلظَّالِم۪ينَ
Zulmedenler.. Zulmedenler.. Zâlimler..
deyip tehditleri ve zulümlerinin cezası olan musîbet‑i semâviye ve arziyeyi şiddetle beyânı, bu asrın emsâlsiz zulümlerine, Kavm-i Âd ve Semûd ve Firavun’un başlarına gelen azaplarla baktırıyor. Ve mazlum ehl‑i îmâna, İbrahim (As.) ve Mûsa (As.) gibi Enbiyânın necâtlarıyla tesellî veriyor.
Evet, nazar‑ı gaflet ve dalâlette, vahşetli ve dehşetli bir ademistan‥ ve elîm ve mahvolmuş bir mezaristan olan bütün geçmiş zaman ve ölmüş karnlar ve asırlar; canlı birer sahife‑i ibret ve baştan başa rûhlu, hayattar bir acip âlem ve mevcut ve bizimle münâsebettar bir memleket‑i Rabbâniye sûretinde sinema perdeleri gibi; kâh bizi o zamanlara, kâh o zamanları yanımıza getirerek her asra ve her tabakaya gösterip yüksek bir i’câz ile dersini veren Kur’ân‑ı Mu’cizü’l-Beyân, aynı i’câz ile; nazar‑ı dalâlette câmid, perîşan, ölü, hadsiz bir vahşetgâh olan ve firâk ve zevâlde yuvarlanan bu kâinâtı bir kitab‑ı Samedânî, bir şehr‑i Rahmânî, bir meşher‑i sun’-i Rabbânî olarak o câmidâtı canlandırarak birer vazifedâr sûretinde birbiriyle konuşturup ve birbirinin imdâdına koşturup, nev-i beşere ve cin ve meleğe hakîki ve nurlu ve zevkli hikmet dersleri veren bu Kur’ân‑ı Azîmü’ş-Şân, elbette her harfinde on ve yüz ve bazen bin ve binler sevap bulunması‥ ve bütün cin ve ins toplansa O’nun mislini getirememesi‥ ve bütün benî Âdem’le ve kâinâtla tam yerinde konuşması‥ ve her zaman milyonlar hâfızların kalplerinde zevk ile yazılması‥ ve çok tekrarla ve kesretli tekrârâtıyla usandırmaması‥ ve çok iltibas yerleri ve cümleleri ile beraber çocukların nâzik ve basit kafalarında mükemmel yerleşmesi‥ ve hastaların ve az sözden müteessir olan ve sekerâtta olanların kulağında mâ‑i zemzem misillû hoş gelmesi gibi kudsî imtiyazları kazanır. Ve iki cihanın saâdetlerini kendi şâkirtlerine kazandırır.
Ve Tercümânın ümmiyet mertebesini tam riâyet etmek sırrıyla; hiçbir tekellüf ve hiçbir tasannû ve hiçbir gösterişe meydân vermeden selâset‑i fıtriyesini ve doğrudan doğruya semâdan gelmesini ve en kesretli olan tabaka‑i avâmın basit fehimlerini tenezzülât‑ı kelâmiye ile okşamak hikmetiyle, en ziyâde semâ ve arz gibi en zâhir ve bedîhî sahifeleri açıp o âdiyât altındaki hârikulâde mûcizât-ı kudretini ve mânidâr sutûr‑u hikmetini ders vermekle lütf-u irşatta güzel bir i’câz gösterir.
Tekrarı iktiza eden duâ ve dâvet ve zikir ve tevhid kitabı dahi olduğunu bildirmek sırrıyla; güzel, tatlı tekrârâtıyla bir tek cümlede ve bir tek kıssada ayrı ayrı çok mânâları, ayrı ayrı muhâtap tabakalarına tefhim etmekte ve cüz’î ve âdi bir hâdisede en cüz’î ve ehemmiyetsiz şeyler dahi nazar‑ı merhametinde ve dâire‑i tedbir ve irâdesinde bulunmasını bildirmek sırrıyla, tesis-i İslâmiyet’te ve tedvîn‑i Şerîat’ta sahâbelerin cüz’î hâdiselerini dahi nazar‑ı ehemmiyete almasında; hem küllî düsturların bulunması, hem umumî olan İslâmiyetin ve Şerîatın tesisinde o cüz’î hâdiseler, çekirdekler hükmünde çok ehemmiyetli meyveleri verdikleri cihetinde de bir nev-i i’câz gösterir.
Evet, ihtiyacın tekerrürüyle tekrarın lüzumu haysiyetiyle; yirmi sene zarfında pek çok mükerrer suâllere cevap olarak ayrı ayrı çok tabakalara ders veren ve koca kâinâtı parça parça edip kıyâmette şeklini değiştirerek, dünyayı kaldırıp onun yerine azametli âhireti kuracak ve zerrâttan yıldızlara kadar bütün cüz’iyât ve külliyatı tek bir Zât’ın elinde ve tasarrufunda bulunduğunu ispat edecek ve kâinâtı ve arz ve semâvâtı ve anâsırı kızdıran ve hiddete getiren nev-i beşerin zulümlerine, kâinâtın netice‑i hilkati hesabına gadab‑ı İlâhî ve hiddet‑i Rabbâniye’yi gösterecek hadsiz hârika ve nihâyetsiz dehşetli ve geniş bir inkılâbın tesisinde, binler netice kuvvetinde bazı cümleleri ve hadsiz delillerin neticesi olan bir kısım âyetleri tekrar etmek, değil bir kusur, belki gayet kuvvetli bir i’câz ve gayet yüksek bir belâğat ve muktezâ‑yı hâle gayet mutâbık bir cezâlettir, bir fesâhattir.
Meselâ, bir tek âyet iken yüz on dört defa tekrar edilen
﷽
Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla
ayet
Fâtiha Sûresi, 1:1
cümlesi, Risalei’n‑Nurun Ondördüncü Lem’asında beyân edildiği gibi; arşı ferş ile bağlayan ve kâinâtı ışıklandıran ve her dakika herkes ona muhtaç olan öyle bir hakikattir ki, milyonlar defa tekrar edilse yine ihtiyaç var. Değil yalnız ekmek gibi her gün, belki hava ve ziyâ gibi her dakika ona ihtiyaç ve iştiyak vardır.
611
Hem meselâ; Sûre‑i
طٰسٓمٓ
Tâ. Sîn. Mîm.
ayet
Şuarâ Sûresi, 26:1
’de sekiz defa tekrar edilen şu
اِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَز۪يزُ الرَّح۪يمُ
Rabbin ise, şüphesiz ki, kudreti herşeye galip olan ve rahmeti herşeyi kuşatan Allah’tır.
ayet
Şuarâ Sûresi, 26:9
âyeti, o sûrede hikâye edilen Peygamberlerin necâtlarını ve kavimlerinin azaplarını, kâinâtın netice‑i hilkati hesabına ve rubûbiyet‑i âmmenin nâmına o binler hakikat kuvvetinde olan âyeti tekrar ederek İzzet‑i Rabbâniye, o zâlim kavimlerin azâbını ve Rahîmiyet‑i İlâhiye dahi Enbiyânın necâtlarını iktiza ettiğini ders vermek için binler defa tekrar olsa yine ihtiyaç ve iştiyak var ve i’câzlı, îcâzlı bir ulvî belâğattır.
Hem meselâ, Sûre‑i Rahmân’da tekrar edilen
فَبِاَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ
Ey insanlar ve cinler, Rabbinizin nimetlerinden hangi birini inkâr edersiniz?
ayet
Rahmân Sûresi, 55:13
âyeti ile Sûre‑i Mürselât’ta
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّب۪ينَ
Yazıklar olsun o gün yalanlayanlara!
ayet
Mürselât Sûresi, 11:15
Hem meselâ, Sûre‑i Rahmân’da tekrar edilen
فَبِاَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ
Ey insanlar ve cinler, Rabbinizin nimetlerinden hangi birini inkâr edersiniz?
ayet
Rahmân Sûresi, 55:13
âyeti ile Sûre‑i Mürselât’ta
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّب۪ينَ
Yazıklar olsun o gün yalanlayanlara!
ayet
Mürselât Sûresi, 11:15
Hem meselâ, Kur’ânın hakîki ve tam bir nev’i münâcâtı ve Kur’ân’dan çıkan bir çeşit hülâsası olan “Cevşenü’l‑Kebîr” nâmındaki münâcât‑ı Peygamberî’de yüz defa
Sen aczden ve şerikten münezzeh ve mukaddessin. Senden başka ilâh yok ki bize imdat etsin. El-aman, el-aman! Bizi azap ateşinden ve Cehennemden halâs et, kurtar ve bize necat ver.
arabi
Cevşenü’l-Kebîr
cümlesi, tekrarında tevhid gibi kâinâtça en büyük hakikat ve mahlûkatın rubûbiyete karşı tesbih ve tahmîd ve takdis gibi üç muazzam vazifesinden en ehemmiyetli vazifesi ve şekâvet-i ebediyeden kurtulmak gibi nev-i insanın en dehşetli meselesi ve ubûdiyet ve acz‑i beşerin en lüzumlu neticesi bulunması cihetiyle binler defa tekrar edilse yine azdır.
İşte tekrârât‑ı Kur’âniye bu gibi metîn esâslara bakıyor. Hattâ bazen bir sahifede iktiza‑yı makam ve ihtiyac‑ı ifhâm ve belâğat‑ı beyân cihetiyle yirmi defa sarîhan ve zımnen tevhid hakikatini ifâde eder; değil usanç, belki kuvvet ve şevk ve halâvet verir. Risalei’n‑Nurda, tekrârât‑ı Kur’âniye ne kadar yerinde ve münâsip ve belâğatça makbûl olduğu, hüccetleriyle beyân edilmiş.
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi – İkinci Zeyl – Onbirinci Şuâ Olan Meyve Risalesi’nin Onuncu Meselesi – Emirdağ Çiçeği, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
25. Söz – Birinci Zeyl: Evet, bir kelâm, “Kimden gelmiş ve kime gelmiş ve ne için?” denilmesiyle kıymeti ve ulviyeti ve belâğati tezahür etmesi noktasından, Kur’ân’ın misli olamaz ve ona yetişilmez.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
25. Söz – Birinci Zeyl: Evet, bir kelâm, “Kimden gelmiş ve kime gelmiş ve ne için?” denilmesiyle kıymeti ve ulviyeti ve belâğati tezahür etmesi noktasından, Kur’ân’ın misli olamaz ve ona yetişilmez.
Sunulan metin, Kur’an-ı Kerim’in ilahi kaynağını ve sarsılmaz hakikatini kanıtlayan çeşitli delilleri kapsamlı bir şekilde ele almaktadır.
Eser, mukaddes kitabın hem manevi derinliğini hem de akli ve vicdani dayanaklarını “altı cihet” prensibi üzerinden açıklamaktadır.
Metinde Kur’an’ın beşer kelamı olamayacağı, belagatiyle edebiyatçıları aciz bırakması ve her tabakadan insana hitap etmesi gibi mucizevi yönleri vurgulanmaktadır.
Ayrıca, İslam peygamberinin hayatındaki tezahürler ve Risale-i Nur gibi tefsirlerin bu hakikatleri ispat eden çalışmaları kaynak gösterilmektedir.
Sonuç olarak kaynak, Kur’an’ın kainatın yaratıcısından gelen evrensel bir rehber ve eşsiz bir mucize olduğunu ilan etmektedir.
Kur’ân’ın altı ciheti nuranîdir, sıdk ve hakkaniyetini gösterir,
Evet, altında hüccet ve burhan direkleri, üstünde sikke-i i’caz lem’aları, önünde ve hedefinde saadet-i dâreyn hediyeleri, arkasında nokta-i istinadı vahy-i semâvî hakikatleri, sağında hadsiz ukul-ü müstakîmenin delillerle tasdikleri, solunda selim kalblerin ve temiz vicdanların ciddî itminanları ve samimî incizapları ve teslimleri, Kur’ân’ın fevkalâde hârika, metin ve hücum edilmez bir kal’a-i semaviye-i arziye olduğunu ispat ettikleri gibi altı makamdan dahi, onun ayn-ı hak ve sadık olduğunu ve beşerin kelâmı olmadığını ve yanlışı bulunmadığını imza eden, başta, bu kâinatta daima güzelliği izhar, iyiliği ve doğruluğu himaye ve sahtekârları ve müfterileri imha ve izale etmek âdetini bir düstur-u faaliyet ittihaz eden bu kâinatın Mutasarrıfı, o Kur’ân’a, âlemde en makbul, en yüksek, en hâkimâne bir makam-ı hürmet ve bir mertebe-i muvaffakiyet vermesiyle onu tasdik ve imza ettiği gibi; İslâmiyetin menbaı ve Kur’ân’ın tercümanı olan zâtın (a.s.m.) herkesten ziyade ona itikad ve ihtiramı ve nüzûlü zamanında uyku gibi bir vaziyet-i nâimanede bulunması ve sâir kelâmları ona yetişememesi ve bir derece benzememesi ve ümmiyetiyle beraber gitmiş ve gelecek hakikî hâdisât-ı kevniyeyi gaybiyâne, Kur’ân ile tereddütsüz ve itminan ile beyan etmesi ve çok dikkatli gözlerin nazarı altında, hiçbir hile, hiçbir yanlış vaziyeti görülmeyen o tercüman bütün kuvvetiyle, Kur’ân’ın herbir hükmünü öyle iman ve tasdik edip hiçbir şey onu sarsmaması dahi Kur’ân’ın semâvî, hakkaniyetli ve kendi Hâlık-ı Rahîminin mübarek kelâmı olduğunu imza ediyor.
Hem nev-i insanın humsu, belki kısm-ı âzamı, göz önündeki o Kur’ân’a müncezibâne ve dindarâne irtibatı ve hakikatperestâne ve müştakane kulak vermesi ve çok emarelerin ve vakıaların ve keşfiyatın şehadetiyle, cin ve melek ve ruhanîler
âdet: alışkanlık âlem: dünya (bk. a-l-m) aleyhissalâtü vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun (bk. ṣ-l-v; s-l-m) ayn-ı hak ve sadık: doğru ve gerçeğin ta kendisi (bk. ḥ-ḳ-ḳ; ṣ-d-ḳ) beşer: insan beyan etmek: açıklamak (bk. b-y-n) burhan: sağlam, mantıkî delil cihet: yön, taraf dindarâne: dindarca düstur-u faaliyet: faaliyet prensibi, kuralı (bk. f-a-l) emare: belirti, işaret fevkalâde: olağanüstü gaybiyâne: gizli bir âlemden olarak (bk. ğ-y-b) hadisât-ı kevniye: yaratılışa ve oluşa ait olaylar (bk. k-v-n) hadsiz: sayısız, sınırsız hakikat: gerçek, doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikatperestâne: hakkı ve hakikatı severcesine (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikî: gerçek ve doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hâkimâne: hükmeder bir şekilde (bk. ḥ-k-m) hakkaniyet: doğruluk (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakkaniyetli: doğru, gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) Hâlık-ı Rahîm: sınırsız rahmet sahibi ve herşeyi yoktan yaratan Allah (bk. ḫ-l-ḳ; r-ḥ-m)
himaye: koruma humsu: beşte biri hüccet: sağlam delil ihtiram: saygı gösterme (bk. ḥ-r-m) incizap: cezbedilme, kapılma irtibat: bağlılık itikad: inanma itminan: tam kanaatle inanma ittihaz etmek: edinmek, kabullenmek izale etmek: ortadan kaldırmak, gidermek izhar: gösterme (bk. ẓ-h-r) kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n) kal’a-i semaviye-i arziye: dünyanın semâya ait kalesi (bk. s-m-v) kelâm: söz (bk. k-l-m) keşfiyat: keşifler, gizli hakikatlerin ortaya çıkması (bk. k-ş-f) kısm-ı âzam: büyük bir kısmı (bk. a-ẓ-m) lem’a: parıltı makam-ı hürmet: hürmet ve saygı makamı (bk. ḥ-r-m) makbul: kabul gören, geçerli menba: kaynak mertebe-i muvaffakiyet: başarı derecesi metin: sağlam Mutasarrıf: sonsuz tasarruf hakkı ve yetkisi olan; her işi kendi istek ve kurallarına göre idare eden Allah (bk. ṣ-r-f)
mübarek: bereketli, hayırlı (bk. b-r-k) müfteri: iftiracı müncezibâne: kendini kaptırarak müştakane: şevkle, çok isteyerek nazar: bakış (bk. n-ẓ-r) nev-i insan: insanlık nokta-i istinad: dayanak noktası (bk. s-n-d) nuranî: nurlu, aydınlık (bk. n-v-r) nüzûl: iniş (bk. n-z-l) ruhanî: maddî yapısı olmayan manevî varlık (bk. r-v-ḥ) saadet-i dâreyn: dünya ve âhiret mutluluğu sâir: diğer selim: sağlam, doğru (bk. s-l-m) semâvî: İlahî, vahiyle gelen (bk. s-m-v) sıdk: doğruluk (bk. ṣ-d-ḳ) sikke-i i’câz: mu’cizelik damgası (bk. a-c-z) şehadet: şahitlik (bk. ş-h-d) tasdik: doğruluğunu kabul etme, onaylama (bk. ṣ-d-ḳ) ukul-ü müstakîme: doğru yolda olan akıllar ümmiyet: okuma yazma bilmeme vahy-i semâvî: Allah tarafından peygambere gelen vahiy (bk. v-ḥ-y; s-m-v) vakıa: olay vaziyet-i nâimane: uyku hâli, uykulu vaziyet ziyade: çok, fazla
dahi tilâveti vaktinde pervane gibi etrafında hakperestâne toplanmaları, Kur’ân’ın kâinatça makbuliyetine ve en yüksek bir makamda bulunduğuna bir imzadır.
Hem, nev-i beşerin umum tabakaları, en gabî ve âmiden tut, tâ en zeki ve âlime kadar herbirisi Kur’ân’ın dersinden tam hisse almaları ve en derin hakikatleri fehmetmeleri ve yüzer fen ve ulûm-u İslâmiyenin ve bilhassa Şeriat-ı Kübrânın büyük müçtehidleri ve usulüddin ve ilm-i kelâmın dâhi muhakkikleri gibi her taife, kendi ilmine ait bütün hâcâtını ve cevaplarını Kur’ân’dan istihraç etmeleri, Kur’ân menba-ı hak ve maden-i hakikat olduğuna bir imzadır.
Hem edebiyatça en ileri bulunan Arap edipleri şimdiye kadar Müslüman olmayanlar muarazaya pek çok muhtaç oldukları halde, Kur’ân’ın i’câzından yedi büyük vechi varken, yalnız birtek vechi olan belâğatinin, tek bir sûrenin mislini getirmekten istinkâfları; ve şimdiye kadar gelen ve muaraza ile şöhret kazanmak isteyen meşhur belîğlerin ve dâhi âlimlerin, onun hiçbir vech-i i’câzına karşı çıkamamaları ve âcizâne sükût etmeleri, Kur’ân mu’cize ve tâkat-i beşerin fevkinde olduğuna bir imzadır.
Evet, bir kelâm, “Kimden gelmiş ve kime gelmiş ve ne için?” denilmesiyle kıymeti ve ulviyeti ve belâğati tezahür etmesi noktasından, Kur’ân’ın misli olamaz ve ona yetişilmez. Çünkü, Kur’ân, bütün âlemlerin Rabbi ve bütün kâinatın Hâlıkının hitabı ve konuşması; ve hiçbir cihette taklidi ve tasannuu ihsas edecek hiçbir emare bulunmayan bir mukâlemesi; ve bütün insanların, belki bütün mahlûkatın namına meb’us ve nev-i beşerin en meşhur ve namdar muhatabı bulunan ve o muhatabın kuvvet ve vüs’at-i imanı koca İslâmiyeti tereşşuh edip sahibini Kàb-ı Kavseyn makamına çıkararak muhatab-ı Samedâniyeye mazhariyetle nüzul eden;
âcizâne: âciz ve güçsüz bir şekilde (bk. a-c-z) âmi: cahil belâğat: sözün düzgün, kusursuz, halin ve makamın icabına göre yerinde söylenmesi (bk. b-l-ğ) beliğ: belagâtçi, maksadını noksansız ve güzel sözlerle anlatabilen (bk. b-l-ğ) bilhassa: özellikle cihet: yön dâhi: son derece zeki, dehâ ve hikmet sahibi edip: edebiyatçı emare: belirti, işaret fehmetmek: anlamak fen ve ulûm-u İslâmiye: İslâmî ilimler ve fenler (bk. a-l-m; s-l-m) fevkinde: üstünde gabî: anlayışı kıt, zekâsı az hâcât: ihtiyaçlar (bk. ḥ-v-c) hakikat: gerçek ve doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakperestâne: hakkı üstün tutarcasına (bk. ḥ-ḳ-ḳ) Hâlık: herşeyi yoktan yaratan Allah (bk. ḫ-l-ḳ) hisse: pay i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) ihsas etmek: hissettirmek ilm-i kelâm: kelâm ilmi (bk. a-l-m; k-l-m)
istihraç etmek: çıkarmak istinkâf: çekimser kalma, uzak durma Kàb-ı Kavseyn: Cenab-ı Hakka en yakın olan makam; Peygamberimiz Miracda bu makamda bizzat Cenab-ı Hak ile görüşmüştür (bk. ḳ-v-b) kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n) kelâm: söz (bk. k-l-m) kuvvet ve vüs’at-i iman: imanın kuvveti ve genişliği (bk. e-m-n) maden-i hakikat: gerçeklerin ve doğruların kaynağı (bk. ḥ-ḳ-ḳ) mahlûkat: yaratıklar (bk. ḫ-l-ḳ) makbuliyet: kabul edilmiş olma mazhariyet: erişme, nail olma (bk. ẓ-h-r) meb’us: gönderilmiş, görevli menba-ı hak: hakkın ve doğrunun kaynağı (bk. ḥ-ḳ-ḳ) muâraza: sözle mücadele muhakkik: gerçekleri araştıran ve delilleriyle bilen âlimler (bk. ḥ-ḳ-ḳ) muhatab-ı samedâniye: Allah’ın muhatabı (bk. ḫ-ṭ-b; ṣ-m-d)
mukâleme: konuşma (bk. k-l-m) müçtehid: içtihad eden, âyet ve hadislerden hüküm çıkaran âlim (bk. c-h-d) namdar: şan ve şöhret sahibi nev-i beşer: insanlık nüzul etmek: inmek (bk. n-z-l) Rab: herbir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah (bk. r-b-b) sükût etme: sessiz kalma Şeriat-ı Kübrâ: İslâmın büyük ve yüce kanunları (bk. ş-r-a; k-b-r) taife: topluluk takât-i beşer: insanın gücü tasannu: yapmacıklık (bk. ṣ-n-a) tereşşuh: sızıntı tezahür etme: belirme, görünme (bk. ẓ-h-r) tilâvet: okuma ulviyet: yücelik umum: bütün usulüddin: din usulü, kelâm vech: yön vech-i i’câz: mu’cizelik yönü (bk. a-c-z)
ve saadet-i dâreyne dair ve hilkat-i kâinatın neticelerine ve ondaki Rabbânî maksatlara ait mesâili ve o muhatabın bütün hakaik-i İslâmiyeyi taşıyan en yüksek ve en geniş olan imanını beyan ve izah eden; ve koca kâinatın bir harita, bir saat, bir hane gibi her tarafını gösterip, çevirip, onları yapan San’atkârı tavrıyla ifade ve talim eden Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyanın elbette misl ini getirmek mümkün değildir ve derece-i i’câzına yetişilmez.
Hem, Kur’ân’ı tefsir eden ve bir kısmı otuz-kırk, hattâ yetmiş cilt olarak birer tefsir yazan yüksek zekâlı müdakkik binlerle mütefennin ulemanın senetleri ve delilleriyle beyan ettikleri Kur’ân’daki hadsiz meziyetleri ve nükteleri ve hâsiyetleri ve sırları ve âli mânaları ve umûr-u gaybiyenin her nev’inden kesretli, gaybî ihbarları izhar ve ispat etmeleri; ve bilhassa Risale-i Nur’un yüz otuz kitabı herbiri, Kur’ân’ın bir meziyetini, bir nüktesini kat’î burhanlarla ispat etmesi; ve bilhassa Mu’cizat-ı Kur’aniye Risalesi şimendifer ve tayyare gibi medeniyetin harikalarından çok şeyleri Kur’ân’dan istihraç eden Yirminci Sözün İkinci Makamı; ve Risale-i Nur’a ve elektriğe işaret eden âyetlerin işârâtını bildiren İşarât-ı Kur’âniye namındaki Birinci Şuâ; ve huruf-u Kur’âniye ne kadar muntazam, esrarlı ve mânâlı olduğunu gösteren Rumuzât-ı Semaniye nâmındaki sekiz küçük risaleler; ve Sûre-i Fethin âhirki âyeti beş vech ile ihbar-ı gaybî cihetinde mu’cizeliğini ispat eden küçücük bir risale gibi Risale-i Nur’un herbir cüz’ü, Kur’ân’ın bir hakikatini, bir nurunu izhar etmesi, Kur’ân’ın misli olmadığına ve mu’cize ve harika olduğuna ve bu âlem-i şehadette âlem-i gaybın lisanı ve bir Allâmü’l-Guyûbun kelâmı bulunduğuna bir imzadır.
İşte, altı noktada ve altı cihette ve altı makamda işaret edilen Kur’ân’ın mezkûr meziyetleri ve hâsiyetleri içindir ki, haşmetli hakimiyet-i nuraniyesi ve azametli saltanat-ı kudsiyesi, asırların yüzlerini ışıklandırarak, zemin yüzünü dahi
âhir: son (bk. e-ḫ-r) âlem-i gayb: görünmeyen âlem (bk. a-l-m; ğ-y-b) âlem-i şehadet: görünen âlem (bk. a-l-m; ş-h-d) âlî: yüce, yüksek Allâmü’l-Guyûb: gayb âlemini ve bütün gizlilikleri bilen Allah (bk. a-l-m; ğ-y-b) azametli: büyük, haşmetli (bk. a-ẓ-m) beyan etmek: açıklamak (bk. b-y-n) bilhassa: özellikle burhan: delil cihet: yön, taraf cüz’: kısım, parça (bk. c-z-e) derece-i i’câz: mu’cizelik derecesi (bk. a-c-z) esrar: sırlar gaybî: bilinmeyen (bk. ğ-y-b) hadsiz: sayısız hakaik-i İslâmiye: İslâmın gerçekleri (bk. ḥ-ḳ-ḳ; s-l-m) hakikat: gerçek, doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakimiyet-i nuraniye: nurlu hakimiyet (bk. ḥ-k-m; n-v-r) hâsiyet: özellik, hususiyet haşmetli: görkemli, büyük hilkat-i kâinat: kâinatın yaratılışı (bk. ḫ-l-ḳ; k-v-n)
huruf-u Kur’âniye: Kur’ân’ın harfleri ihbar: haber verme ihbar-ı gaybî: gayb âleminden haber vermek (bk. ğ-y-b) istihraç: çıkarma işârât: işaretler işarât-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın işaretleri izhar: açığa çıkarma, gösterme (bk. ẓ-h-r) kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n) kat’î: kesin kelâm: söz (bk. k-l-m) kesretli: çok (bk. k-s̱-r) Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan: açıklamalarıyla benzerini yapmakta akılları âciz bırakan Kur’ân (bk. a-c-z; b-y-n) lisan: dil maksat: gaye (bk. ḳ-ṣ-d) mesâil: meseleler (bk. m-s̱-l) meziyet: üstün özellik mezkûr: sözü geçen misil: benzer (bk. m-s̱-l) Mu’cizât-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın mu’cizeleri (bk. a-c-z) mu’cize: bir benzerini yapma konusunda başkalarını âciz bırakan olağanüstü şey (bk. a-c-z)
muntazam: düzenli (bk. n-ẓ-m) müdakkik: dikkatli, inceden inceye araştıran mütefennin: fen bilgini, ilim sahibi nev’: çeşit nükte: ince ve derin mânâ Rabbânî: Rab olan Allah’a ait (bk. r-b-b) risale: mektup, küçük çaplı kitap (bk. r-s-l) Rumuz-u Semaniye: Kur’ân’ın gizli sırları ile ilgili sekiz remzi; 29. Mektubun 8. Kısmı saadet-i dâreyn: dünya ve âhiret mutluluğu saltanat-ı kudsiye: kutsal saltanat, egemenlik (bk. s-l-ṭ; ḳ-d-s) senet: belge şimendifer: tren talim etmek: öğretmek (bk. a-l-m) tayyare: uçak tefsir etmek: açıklamak, yorumlamak (bk. f-s-r) ulema: alimler (bk. a-l-m) umûr-u gaybiye: gayba ait, bilinmeyen işler (bk. ğ-y-b) vecih: yön zemin: yer
bin üç yüz sene tenvir ederek kemâl-i ihtiramla devam etmesi; hem o hâsiyetleri içindir ki, Kur’ân’ın herbir harfi, hiç olmazsa on sevabı ve on haseneyi ve on meyve-i bâki vermesi; hattâ bir kısım âyâtın ve sûrelerin herbir harfi, yüz ve bin ve daha ziyade meyve vermesi; ve mübarek vakitlerde her bir harfin nuru ve sevabı ve kıymeti ondan yüzlere çıkması gibi kudsî imtiyazları kazanmış diye dünya seyyahı anladı ve kalbine dedi:
İşte böyle her cihetle mu’cizatlı bu Kur’ân, sûrelerinin icmâıyla ve âyâtının ittifakıyla ve esrar ve envârının tevâfukuyla ve semerat ve âsârının tetabukuyla, birtek Vâcibü’l-Vücudun vücuduna ve vahdetine ve sıfât ve esmâsına, delillerle ispat suretinde öyle şehadet etmiş ki, bütün ehl-i imanın hadsiz şehadetleri, onun şehadetinden tereşşuh etmişler.
İşte, bu yolcunun, Kur’ân’dan aldığı ders-i tevhid ve imana kısa bir işaret olarak, Birinci Makamın On Yedinci Mertebesinde böyle,
Allah’tan başka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-Vücud ve Vâhid-i Ehad ki, melek ve ins ve cin türlerinin makbulü ve mergubu olan, her dakikada bütün âyetleri nev-i insandan yüz milyonların lisanında kemâl-i ihtiramla okunan, saltanat-ı kudsiyesi arzın ve âlemlerin aktarında ve zamanın ve asırların yüzlerinde devam eden, nuranî hâkimiyet-i mâneviyesi arzın yarısında ve beşerin beşte birinde on dört asırdır kemâl-i ihtişamla cârî olan Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan, Onun vahdet içindeki vücub-u vücuduna delâlet eder. Kezâ, Kur’ân, müşahede ve ayân ile, kudsî ve semâvî sûrelerinin icmâı ve nurânî ve İlâhî âyetlerinin ittifakı ve esrar ve envârının tevafuku ve hakaik ve semerât ve âsârının tetabukuyla Onun vahdet içindeki vücub-u vücuduna şehadet ve onu ispat eder.
âsâr: eserler, ürünler âyât: ayetler ders-i tevhid: Allah’ın varlık ve birliğinden bahseden ders (bk. v-ḥ-d) ehl-i iman: iman sahipleri (bk. e-m-n) envâr: nurlar (bk. n-v-r) esmâ: isimler (bk. s-m-v) esrar: sırlar hadsiz: sayısız hasene: sevap (bk. ḥ-s-n) hâsiyet: özellik, hususiyet icmâ: fikir birliği (bk. c-m-a)
imtiyaz: farklılık, ayrıcalık ittifak: birleşme, birlik kemâl-i ihtiram: tam bir saygı ve hürmet (bk. k-m-l; ḥ-r-m) kudsî: kutsal (bk. ḳ-d-s) meyve-i bâki: devamlı, kalıcı meyve (bk. b-ḳ-y) mu’cizat: mu’cizeler (bk. a-c-z) mübarek: bereketli, uğurlu (bk. b-r-k) semerat: meyveler seyyah: yolcu, gezgin suret: şekil (bk. ṣ-v-r)
şehadet: şahitlik (bk. ş-h-d) tenvir: aydınlatma (bk. n-v-r) tereşşuh: sızma tetabuk: uygunluk tevâfuk: uygunluk Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı olmayan Allah (bk. v-c-b; v-c-d) vahdet: birlik (bk. v-ḥ-d) vücud: varlık (bk. v-c-d) ziyade: çok, fazla
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– Birinci Zeyl, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
25. Söz – Birinci Zeyl: Kur’ân’ın zemzeme-i belâğati arzın nısfını ve nev-i beşerin humsunu istilâ ederek, haşmet-i saltanatı kemâl-i ihtiramla on dört asır bilâfasıla idame ettiğinin binler hikmetlerinden bir hikmetini anladı.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
25. Söz – Birinci Zeyl: Kur’ân’ın zemzeme-i belâğati arzın nısfını ve nev-i beşerin humsunu istilâ ederek, haşmet-i saltanatı kemâl-i ihtiramla on dört asır bilâfasıla idame ettiğinin binler hikmetlerinden bir hikmetini anladı.
Bu metin, Kur’ân-ı Kerîm’in i’câzını ve onun beşer kelâmı olamayacağını ispat eden derinlikli bir analizi sunmaktadır.
Eser, ilâhî kelâmın on dört asırdır tazeliğini korumasını, toplumsal ve ruhsal dönüşümler üzerindeki benzersiz etkisini ve sönmez bir güneş gibi hakikatleri aydınlatmasını konu edinir.
Risale-i Nur perspektifiyle ele alınan metinde, Kur’ân’ın her asra yeni nazil olmuş gibi hitap eden belâğat harikası olduğu çeşitli delillerle temellendirilir.
Özellikle edebî üstünlüğü ve tekrarlanmasına rağmen usandırmayan manevî lezzeti, onun semâvî menşeinin en parlak işaretleri olarak vurgulanır.
Sonuç olarak kaynak, kâinatın yaratıcısı ile bu mukaddes kitap arasındaki kopmaz bağı rasyonel ve kalbî bir bütünlükle açıklar.
Makam itibâriyle Yirmi Beşinci Söze ilhak edilen zeyillerden Yedinci Şuânın Birinci Makamının On Yedinci Mertebesidir.
Bu dünyada hayatın gayesi ve hayatın hayatı iman olduğunu bilen bu yorulmaz ve tok olmaz dünya seyyahı ve kainattan Rabbini soran yolcu, kendi kalbine dedi ki:
“Aradığımız zâtın sözü ve kelâmı denilen, bu dünyada en meşhur ve en parlak ve en hâkim; ve ona teslim olmayan herkese, her asırda meydan okuyan Kur’an-ı Mu’cizü’l-Beyan namındaki kitaba müracaat edip, o ne diyor bilelim. Fakat en evvel, bu kitap bizim Hâlıkımızın kitabı olduğunu ispat etmek lâzımdır” diye taharrîye başladı.
Bu seyyah, bu zamanda bulunduğu münasebetiyle, en evvel, mânevî i’câz-ı Kur’âniyenin lem’aları olan Risale-i Nur’a baktı ve onun yüz otuz risaleleri, âyât-ı Furkaniyenin nükteleri ve ışıkları ve esaslı tefsirleri olduğunu gördü. Ve Risale-i Nur, bu kadar muannid ve mülhid bir asırda, her tarafa hakaik-i Kur’âniyeyi mücahidâne neşrettiği halde, karşısına kimse çıkamadığından ispat eder ki, onun üstadı ve menbaı ve mercii ve güneşi olan Kur’ân, semâvîdir, beşer kelâmı değildir. Hattâ, Risale-i Nur’un yüzer hüccetlerinden birtek hüccet-i Kur’âniyesi olan Yirmi Beşinci Söz ile On Dokuzuncu Mektubun âhiri, Kur’ân’ın kırk vech ile mu’cize olduğunu öyle ispat etmiş ki, kim görmüşse, değil tenkit ve itiraz etmek, belki ispatlarına hayran olmuş, takdir ederek çok senâ etmiş. Her ne ise…
Kur’ân’ın vech-i i’câzını ve hak kelâmullah olduğunu ispat etmek cihetini Risale-i Nur’a havale ederek, yalnız kısa bir işaretle, büyüklüğünü gösteren birkaç noktaya dikkat etti.
Birinci Nokta:
Nasıl ki Kur’ân, bütün mu’cizatıyla ve hakkaniyetine delil olan bütün hakaikiyle, Muhammed aleyhissalâtü vesselâmın bir mu’cizesidir. Öyle
âhir: son (bk. e-ḫ-r) Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun (bk. ṣ-l-v; s-l-m) âyât-ı Furkaniye: Hak ile batılı ayıran Kur’ân’ın ayetleri (bk. f-r-ḳ) beşer: insan cihet: yön hak: doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakaik: hakikatler, gerçekler (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakaik-i Kur’âniye: Kur’ân’ın gerçekleri (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hâkim: hükmeden, galip (bk. ḥ-k-m) hakkaniyet: doğruluk (bk. ḥ-ḳ-ḳ) Hâlık: herşeyi yoktan yaratan Allah (bk. ḫ-l-ḳ)
hüccet-i Kur’âniye: Kur’ân’ın delili i’câz-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın mu’cize oluşu (bk. a-c-z) ilhak: ekleme kelâm: söz (bk. k-l-m) kelâmullah: Allah’ın kelâmı (bk. k-l-m) Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan: açıklamalarıyla benzerini yapmakta akılları âciz bırakan Kur’ân (bk. a-c-z; b-y-n) lem’a: parıltı menba: kaynak merci: kaynak, başvurulacak yer mu’cizat: mu’cizeler (bk. a-c-z) mu’cize: bir benzerini yapma konusunda başkalarını âciz bırakan olağanüstü şey (bk. a-c-z)
muannid: inatçı mücahidâne: cihad ederek (bk. c-h-d) mülhid: dinsiz müracaat etmek: başvurmak nam: isim neşretmek: yaymak nükte: ince ve derin mânâ risale: mektup, küçük çaplı kitap (bk. r-s-l) semâvî: vahiyle gelmiş (bk. s-m-v) senâ etmek: övmek, yüceltmek seyyah: yolcu taharrî: araştırma, inceleme tefsir: yorum, açıklama (bk. f-s-r) vech-i i’câz: mu’cizelik yönü (bk. a-c-z) vecih: yön, şekil zeyl: ilâve, ek
de, Muhammed aleyhissalâtü vesselâm da, bütün mu’cizatıyla ve delâil-i nübüvvetiyle ve kemâlât-ı ilmiyesiyle, Kur’ân’ın bir mu’cizesidir ve Kur’ân kelâmullah olduğuna bir hüccet-i kàtıasıdır.
İkinci Nokta:
Kur’ân, bu dünyada, öyle nuranî ve saadetli ve hakikatli bir surette bir tebdil-i hayat-ı içtimaiye ile beraber, insanların hem nefislerinde, hem kalblerinde, hem ruhlarında, hem akıllarında, hem hayat-ı şahsiyelerinde ve hem hayat-ı içtimaiyelerinde, hem hayat-ı siyasiyelerinde öyle bir inkılâp yapmış ve idame etmiş ve idare etmiş ki, on dört asır müddetinde, her dakikada, altı bin altı yüz altmış altı âyetleri kemâl-i ihtiramla, hiç olmazsa yüz milyondan ziyade insanların dilleriyle okunuyor ve insanları terbiye ve nefislerini tezkiye ve kalblerini tasfiye ediyor, ruhlara inkişaf ve terakki ve akıllara istikamet ve nur ve hayata hayat ve saadet veriyor. Elbette böyle bir kitabın misli yoktur, harikadır, fevkalâdedir, mu’cizedir.
Üçüncü Nokta:
Kur’ân, o asırdan tâ şimdiye kadar öyle bir belâğat göstermiş ki, Kâbe’nin duvarında altınla yazılan en meşhur ediplerin “Muallâkat-ı Seb’a” nâmıyla şöhretşiar kasidelerini o dereceye indirdi ki, Lebid’in kızı, babasının kasidesini Kâbe’den indirirken demiş: “Âyâta karşı bunun kıymeti kalmadı.”
Hem bedevî bir edip
فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ 1
âyeti okunurken işittiği vakit secdeye kapanmış. Ona dediler: “Sen Müslüman mı oldun?” O dedi: “Hayır, ben bu âyetin belâğatine secde ettim.”2
Hem ilm-i belâğatın dâhilerinden Abdülkahir-i Cürcanî ve Sekkâkî ve Zemahşerî gibi binlerle dâhi imamlar ve mütefennin edipler, icmâ ve ittifakla karar vermişler ki, “Kur’ân’ın belâğatı tâkat-i beşerin fevkindedir; yetişilmez.”3
Hem o zamandan beri, mütemadiyen meydan-ı muarazaya davet edip, mağrur ve enaniyetli ediplerin ve belîğlerin damarlarına dokundurup, gururlarını
Dipnot-1
“Artık emrolunduğun şeyi açıkla.” Hicr Sûresi, 15:94.
Dipnot-2
El-Âlûsî, Rûhu’l-Meânî 14:85.
Dipnot-3
El-Âlûsî, Rûhu’l-Meânî 13:161.
Abdülkahir-i Cürcanî: (bk. bilgiler) Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun (bk. ṣ-l-v; s-l-m) âyât: âyetler bedevî: göçebe hayatı yaşayan belâğat: sözün düzgün, kusursuz, yerin, halin ve makamın icabına göre söylenmesi (bk. b-l-ğ) beliğ: belâğatçi, maksadını noksansız ve güzel sözlerle anlatabilen (bk. b-l-ğ) dâhi: son derece zeki; dehâ ve hikmet sahibi delâil-i nübüvvet: peygamberlik delilleri (bk. n-b-e) edip: edebiyatçı enaniyetli: bencil, gururlu fevkalâde: olağanüstü fevkinde: üstünde hakikat: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hayat-ı içtimaiye: toplumsal hayat (bk. ḥ-y-y; c-m-a) hayat-ı siyasiye: siyasî hayat (bk. ḥ-y-y)
hayat-ı şahsiye: özel hayat (bk. ḥ-y-y) hüccet-i kàtıa: sağlam ve kesin delil icmâ: fikir birliği (bk. c-m-a) idame: devam etme ilm-i belâğat: belağat ilmi (bk. a-l-m; b-l-ğ) inkılâp: değişim inkişaf: açılma, gelişme (bk. k-ş-f) istikamet: doğruluk ittifak: birleşme, birlik Kâbe: (bk. bilgiler) kaside: şiir kelâmullah: Allah kelâmı (bk. k-l-m) kemâl-i ihtiram: tam bir saygı ve hürmet (bk. k-m-l) kemâlât-ı ilmiye: ilimî mükemmellikler, olgunluklar (bk. k-m-l; a-l-m) Lebid: İslâm öncesi cahiliye devrinde şiirleriyle meşhur bir şair mağrur: gururlu meydan-ı muaraza: sözle mücadele meydanı mu’cizat: mu’cizeler (bk. a-c-z) Muallâkat-ı Seb’a: yedi askı, Kur’ân nâzil olmadan önce, meşhur Arap şâirlerinin en beğenilmiş şiirlerinden, Kâbe’nin duvarına asılmış olanları
mütefennin: bilgili, san’atkâr mütemadiyen: sürekli olarak nefis: kişinin kendisi; maddî lezzetleri hisseden güç (bk. n-f-s) nuranî: nurlu, aydınlık (bk. n-v-r) saadet: mutluluk secde: alın üzeri yere kapanmak Sekkâkî: (bk. bilgiler) suret: şekil (bk. ṣ-v-r) şöhretşiar: şöhreti herkesçe bilinen tâkat-i beşer: insan gücü tasfiye: saflaştırma (bk. ṣ-f-y) tebdil-i hayat-ı içtimaiye: toplumsal hayatın değiştirilmesi (bk. ḥ-y-y; c-m-a) terakki: ilerleme, yükselme tezkiye: temizleme, arındırma Zemahşerî: (bk. bilgiler) ziyade: çok, fazla
kıracak bir tarzda der: “Ya birtek sûrenin mislini getiriniz, veyahut dünyada ve âhirette helâket ve zilleti kabul ediniz” diye ilân ettiği halde, o asrın muannid beliğleri birtek sûrenin mislini getirmekle kısa bir yol olan muarazayı bırakıp, uzun olan, can ve mallarını tehlikeye atan muharebe yolunu ihtiyar etmeleri ispat eder ki, o kısa yolda gitmek mümkün değildir.
Hem Kur’ân’ın dostları, Kur’ân’a benzemek ve taklit etmek şevkiyle; ve düşmanları dahi, Kur’ân’a mukabele ve tenkit etmek sevkiyle o vakitten beri yazdıkları ve yazılan ve telâhuk-u efkâr ile terakki eden milyonlarla Arabî kitaplar ortada geziyor. Hiçbirisinin ona yetişemediğini, hattâ en âmi adam dahi dinlese, elbette diyecek: “Bu Kur’ân, bunlara benzemez ve onların mertebesinde değil. Ya onların altında veya umumunun fevkinde olacak.” Umumunun altında olduğunu, dünyada hiçbir fert, hiçbir kâfir, hattâ hiçbir ahmak diyemez. Demek, mertebe-i belâğati, umumun fevkındedir.
Ona denildi: “Sen dahi bu seyyah gibi o zamana git, orada dinle.”
O da, kendini Kur’ân’dan evvel orada tahayyül ederken gördü ki, mevcudat-ı âlem perişan, karanlık, câmid ve şuursuz ve vazifesiz olarak, hâli, hadsiz, hudutsuz bir fezada, kararsız fâni bir dünyada bulunuyorlar. Birden, Kur’ân’ın lisanından bu âyeti dinlerken gördü:
Bu âyet, kâinat üstünde, dünyanın yüzünde öyle bir perde açtı ve ışıklandırdı ki, bu ezelî nutuk ve bu sermedî ferman, asırlar sıralarında dizilen zîşuurlara ders verip gösteriyor ki, bu kâinat, bir cami-i kebîr hükmünde, başta semâvât ve arz olarak umum mahlûkatı hayattarâne zikir ve tesbihte ve vazife başında cûş-u huruşla mes’udâne ve memnunâne bir vaziyette bulunuyor, diye müşahede etti. Ve bu âyetin derece-i belâğatini zevk ederek, sair âyetleri buna kıyasla,
Dipnot-1
“Göklerde ve yerde ne varsa Allah’ı tesbih eder.” Hadîd Sûresi, 57:1.
âdi: sıradan âhiret: öteki dünya, öldükten sonraki hayat (bk. e-ḫ-r) Arabî: Arapça arz: yer, dünya belâğat: sözün düzgün, kusursuz, halin ve makamın icabına göre yerinde söylenmesi (bk. b-l-ğ) cami-i kebir: büyük cami (bk. c-m-a; k-b-r) câmid: cansız cûş u huruş: neşe ve âhenk derece-i belâğat: belâğat derecesi (bk. b-l-ğ) ezelî nutuk: Allah’ın ezelî konuşması (bk. e-z-l) fâni: gelip geçici, ölümlü (bk. f-n-y) fevkinde: üstünde feza: uzay hadsiz: sınırsız hâli: boş, ıssız hayattarâne: canlı bir şekilde (bk. ḥ-y-y)
helâket: yok oluş hudutsuz: sınırsız ihtiyar: tercih, seçme (bk. ḫ-y-r) kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n) mahlûkat: yaratıklar (bk. ḫ-l-ḳ) memnunâne: memnun bir şekilde mertebe: derece mertebe-i belâğat: belâğat derecesi (bk. b-l-ğ) mes’udâne: mutlu bir şekilde mevcudât-ı âlem: kâinattaki varlıklar (bk. a-l-m) (bk. v-c-d) misl: benzer (bk. m-s̱-l) muannid: inatçı muaraza: sözle mücadele muharebe: savaş mukabele: karşılık müşahede etmek: görmek (bk. ş-h-d) sair: diğer semâvât: gökler (bk. s-m-v)
sermedî ferman: sürekli, dâimi buyruk seyyah: gezgin, yolcu şevk: şiddetli arzu ve istek şuursuz: bilinçsiz (bk. ş-a-r) tahayyül: hayal etme (bk. ḫ-y-l) telâhuk-u efkâr: fikirlerin birikimi (bk. f-k-r) telâkki edilen: kabul edilen terakki etmek: ilerlemek tesbih: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına layık ifadelerle anma (bk. s-b-ḥ) umum: bütün, genel zikir: Allah’ı anmak zillet: alçaklık, aşağılık zîşuur: şuur sahibi (bk. ẕî; ş-a-r)
Kur’ân’ın zemzeme-i belâğati arzın nısfını ve nev-i beşerin humsunu istilâ ederek, haşmet-i saltanatı kemâl-i ihtiramla on dört asır bilâfasıla idame ettiğinin binler hikmetlerinden bir hikmetini anladı.
Dördüncü Nokta:
Kur’ân öyle hakikatli bir halâvet göstermiş ki, en tatlı bir şeyden dahi usandıran çok tekrar, Kur’ân’ı tilâvet edenler için değil usandırmak, belki kalbi çürümemiş ve zevki bozulmamış adamlara tekrar-ı tilâveti halâvetini ziyadeleştirdiği, eski zamandan beri herkesçe müsellem olup darb-ı mesel hükmüne geçmiş.
Hem öyle bir tazelik ve gençlik ve şebâbet ve garabet göstermiş ki, on dört asır yaşadığı ve herkesin eline kolayca girdiği halde, şimdi nazil olmuş gibi tazeliğini muhafaza ediyor. Her asır, kendine hitap ediyor gibi bir gençlikte görmüş. Her taife-i ilmiye, ondan her vakit istifade etmek için kesretle ve mebzuliyetle yanlarında bulundurdukları ve üslûb-u ifadesine ittiba ve iktida ettikleri halde, o, üslûbundaki ve tarz-ı beyanındaki garabetini aynen muhafaza ediyor.
Beşinci Nokta:
Kur’ân’ın bir cenahı mazide, bir cenahı müstakbelde, kökü ve bir kanadı eski peygamberlerin ittifaklı hakikatleri olduğu ve bu onları tasdik ve teyid ettiği ve onlar dahi tevafukun lisan-ı hâliyle bunu tasdik ettikleri gibi; öyle de, evliya ve asfiya gibi ondan hayat alan semereleri ve hayattar tekemmülleriyle şecere-i mübarekelerinin hayattar, feyizdar ve hakikatmedar olduğuna delâlet eden ve ikinci kanadının himayesi altında yetişen ve yaşayan velâyetin bütün hak tarikatleri ve İslâmiyetin bütün hakikatli ilimleri, Kur’ân’ın ayn-ı hak ve mecma-i hakaik ve câmiiyette misilsiz bir harika olduğuna şehadet eder.
arz: yer, dünya asfiya: Hz. Peygamberih yolundan giden ilim ve velâyet sahibi hâlis kullar (bk. ṣ-f-y) ayn-ı hak: hakkın ta kendisi (bk. ḥ-ḳ-ḳ) bilâfasıla: fasılasız, aralıksız burhan: sağlam, mantıkî delil câmiiyet: genişlik, kapsayıcılık (bk. c-m-a) cenah: kanat, taraf cihet: yön, taraf darb-ı mesel: meşhur söz, atasözü (bk. m-s̱-l) delâlet: delil olma, ifade etme evliya: veliler (bk. v-l-y) feyizdar: feyizli, bereketli (bk. f-y-ḍ) garabet: gariplik, hayret vericilik hak: doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat: doğru gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikatmedar: doğruluk sebebi (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakkaniyet: doğruluk (bk. ḥ-ḳ-ḳ) halâvet: tatlılık, hoşluk haşmet-i saltanat: saltanatın haşmeti, ihtişamı (bk. s-l-ṭ) hayattar: canlı (bk. ḥ-y-y)
hikmet: sır, bilinmeyen nokta, sebep; herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması (bk. ḥ-k-m) himaye: koruma hums: beşte bir hüccet: sağlam delil idame: devam ettirme iktida: uyma istilâ: kuşatma ittiba: tabi olma, uyma ittifak: birleşme, fikir birliğ ikemâl-i ihtiram: tam bir saygı ve hürmet (bk. k-m-l ḥ-r-m) kesret: çokluk (bk. k-s̱-r) lem’a: parıltı lisan-ı hâl: hal dili mazi: geçmiş zaman mebzuliyet: çokluk, bolluk mecma-i hakaik: gerçeklerin toplandığı yer (bk. c-m-a; ḥ-ḳ-ḳ) misilsiz: benzersiz (bk. m-s̱-l) muhafaza etmek: korumak (bk. ḥ-f-ẓ) müsellem: doğruluğu şüphesiz kabul edilmiş müstakbel: gelecek zaman nazil olmak: inmek (bk. n-z-l) nev-i beşer: insanlık
nısfı: yarısı nuranî: nurlu, aydınlık (bk. n-v-r) semere: meyve sıdk: doğruluk (bk. ṣ-d-ḳ) sikke-i i’câz: mu’cizelik damgası (bk. a-c-z) şebâbet: gençlik şecere-i mübareke: mübarek ağaç (bk. b-r-k) şehadet: şahitlik (bk. ş-h-d) taife-i ilmiye: ilmiye sınıfı (bk. a-l-m) tarikat: mânevî yol (bk. ṭ-r-ḳ) tarz-ı beyan: açıklama tarzı (bk. b-y-n) tasdik: doğruluğunu kabul etme, onaylama (bk. ṣ-d-ḳ) tekemmül: mükemmelleşme, olgunlaşma (bk. k-m-l) tekrâr-ı tilâvet: okumanın tekrarı tevafuk: uygunluk, denk gelme teyid: doğrulama tilâvet: okuma üslûb-u ifade: ifade tarzı velâyet: velilik (bk. v-l-y) zemzeme-i belâğat: belâğat nağmesi (bk. b-l-ğ) ziyadeleştirmek: artırmak
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– Birinci Zeyl, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
Sözler 25.3. Hatime: Bir mu’cize-i Kur’âniye daha şudur ki: Nasıl bütün mu’cizât-ı enbiya Kur’ân’ın bir nakş-ı i’câzını göstermiştir. Öyle de, Kur’ân, bütün mu’cizâtıyla bir mu’cize-i Ahmediye (a.s.m.) olur ve bütün mu’cizât-ı Ahmediye (a.s.m.) dahi Kur’ân’ın bir mu’cizesidir ki, Kur’ân’ın Cenâb-ı Hakka karşı nisbetini gösterir; ve o nisbetin zuhuruyla herbir kelimesi bir mu’cize olur.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
Sözler 25.3. Hatime: Bir mu’cize-i Kur’âniye daha şudur ki: Nasıl bütün mu’cizât-ı enbiya Kur’ân’ın bir nakş-ı i’câzını göstermiştir. Öyle de, Kur’ân, bütün mu’cizâtıyla bir mu’cize-i Ahmediye (a.s.m.) olur ve bütün mu’cizât-ı Ahmediye (a.s.m.) dahi Kur’ân’ın bir mu’cizesidir ki, Kur’ân’ın Cenâb-ı Hakka karşı nisbetini gösterir; ve o nisbetin zuhuruyla herbir kelimesi bir mu’cize olur.
Bu metin, Kur’ân-ı Kerîm’in benzersiz mucizevi yapısını ve her bir kelimesinin İlâhî bir kaynağa dayanmasından gelen derinliğini ele almaktadır. Kur’ân’daki tekrarların ve bilimsel konuların özetlenmesinin aslında birer belagat harikası olduğu, Peygamber Efendimizin (a.s.m.) tüm mucizelerinin de bu kutsal kitabın doğruluğunu onayladığı vurgulanmaktadır. Her harfin bir hakikat çekirdeği gibi sonsuz anlamlar barındırdığı ifade edilerek, beşeriyetin bu kelamın bir benzerini getirmekten aciz olduğu belirtilmektedir. Yazı, Kur’ân’ın eşsizliğini tasdik eden ayetlerle son bulurken, kapsamlı bir salavat ve dua ile manevi bir neticeye bağlanmaktadır. Bu kaynak, kutsal metnin hem bütünündeki hem de en küçük parçalarındaki İlâhî mührü açıklayarak Kur’ân’ın mucizeliğini tescil etmektedir.
NotebookLM
Bu metin, Kur’an-ı Kerim’in mucizevi yönlerini ve onun benzersiz yapısını ele alan kapsamlı bir çalışmanın sonuç bölümüdür. Yazar, Kur’an’ın her bir harfinin ve kelimesinin ilahi bir kaynağa dayandığını, bu sayede tek bir noktanın dahi uçsuz bucaksız anlamlar barındırabileceğini vurgular. Peygamber Efendimiz ile Kur’an arasındaki karşılıklı mucizevi bağı açıklayarak, bu kutsal kitabın insan ve cinlerin bir araya gelse dahi taklit edemeyeceği bir eşsizliğe sahip olduğunu belirtir. Eser, derinlikli bir tefekkür sürecinin ardından samimi dualar ve salavatlar ile nihayete erer. Sonuç olarak kaynak, Kur’an’ın kelimelerindeki manevi derinliği ve onun yaratılış hakikatleriyle olan sarsılmaz ilişkisini ispat etmeyi amaçlar.
NotebookLM
Bu metin, Kur’ân-ı Kerîm’in mucizevi tabiatını ve ilahî kaynağını ispat etmeyi amaçlayan kapsamlı bir incelemenin sonuç bölümüdür. Yazar, kutsal kitabın her bir harfinin ve kelimesinin sonsuz bir ilme dayandığını, bu sayede tek bir noktanın bile geniş hakikatleri temsil edebildiğini savunmaktadır. Kur’ân ile Hz. Muhammed’in (a.s.m.) peygamberliği arasındaki ayrılmaz bağı vurgulayarak, birinin varlığının diğerinin doğruluğuna en büyük delil olduğunu ifade eder. Eser, beşeriyetin bu kitabın bir benzerini getirmekten âciz olduğunu belirten ayetlerle iddiasını mühürlemektedir. Son kısımda ise derin bir manevi tazarrû ile Peygamber’e salâvat getirilirken, okuyucunun kalbî ve ruhî arınması için dualara yer verilir. Özetle bu kaynak, Kur’ân’ın eşsiz belâgatini ve yaratılışla olan sarsılmaz münasebetini tasavvufî ve imanî bir üslupla ortaya koymaktadır.
NotebookLM
Bu kaynaklar, Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur külliyatında yer alan 25. Söz adlı eserin sonuç bölümünü detaylı bir şekilde ele almaktadır. Metinlerde, Kur’an-ı Kerim‘in mucizevi yapısı ile Hz. Muhammed’in peygamberliği arasındaki sarsılmaz bağ ve karşılıklı etkileşim üzerinde durulmaktadır. Kutsal kitabın her bir harfinin ve kelimesinin arkasında ilahi bir ilim barındırdığı, bu derinliğin ise kainattaki tüm hakikatlerle irtibatlı olduğu vurgulanmaktadır. Ayrıca anlatımda, Kur’an‘ın üslubundaki tekrarların ve özet anlatımların aslında birer kusur değil, aksine mucizelik parıltıları olduğu ifade edilmektedir. İnceleme, insanın bu eşsiz kelama karşı acziyetini belirten ayetler ve Peygamberimiz için edilen kapsamlı salavat ve dualar ile sona ermektedir. Sonuç olarak eser, Kur’an’ın benzerinin getirilemeyeceği davasının kesin delillerle ispat edildiğini savunmaktadır.
NotebookLM
SHORTS
KISA VİDEO
UZUN VİDEO
Yirmi Beşinci Söz
Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi
Üçüncü Şule
Hâtime
Kur’ân’ın lemeât-ı i’câzından iki lem’a-i i’câziye On Dokuzuncu Sözün On Dördüncü Reşhasında geçmiştir ki, bir sebeb-i kusur zannedilen tekraratı ve ulûm-u kevniyede icmâli, herbiri birer lem’a-i i’câzın menbaıdır. Hem Kur’ân’da, mu’cizât-ı enbiya yüzünde parlayan bir lem’a-i i’câz-ı Kur’ân, Yirminci Sözün İkinci Makamında vâzıhan gösterilmiştir. Daha bunlar gibi, sair Sözlerde ve risale-i Arabiyemde çok lemeât-ı i’câziye zikredilip, onlara iktifâen yalnız şunu deriz ki:
Bir mu’cize-i Kur’âniye daha şudur ki: Nasıl bütün mu’cizât-ı enbiya Kur’ân’ın bir nakş-ı i’câzını göstermiştir. Öyle de, Kur’ân, bütün mu’cizâtıyla bir mu’cize-i Ahmediye (a.s.m.) olur ve bütün mu’cizât-ı Ahmediye (a.s.m.) dahi Kur’ân’ın bir mu’cizesidir ki, Kur’ân’ın Cenâb-ı Hakka karşı nisbetini gösterir; ve o nisbetin zuhuruyla herbir kelimesi bir mu’cize olur. Çünkü, o vakit birtek kelime, bir çekirdek gibi, bir şecere-i hakaikı mânen tazammun edebilir. Hem merkez-i kalb gibi, hakikat-i uzmânın bütün âzâsına münasebettar olabilir. Hem bir ilm-i muhite ve nihayetsiz bir iradeye istinad ettiği için, hurufuyla, heyetiyle, vaziyetiyle, mevkiiyle hadsiz eşyaya bakabilir. İşte, şu sırdandır ki,
acz: acizlik (bk. a-c-z) âyât-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın âyetleri âzâ: azalar, organlar bid’a: sonradan uydurulan ve dine zarar verecek yenilikler (bk. b-d-a) cemaat: topluluk (bk. c-m-a) cemaat-i beşeriye: insan toplulu-ğu (bk. c-m-a) Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan şeref ve yücelik sahibi Allah (bk. ḥ-ḳ-ḳ) dalâlet: hak yoldan, inançsızlık sapkınlık (bk. ḍ-l-l) fırka: grup firak-ı dâlle: hak yoldan sapmış, inançsız gruplar (bk. ḍ-l-l) hadsiz: sayısız hakaik: gerçekler (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat-i uzmâ: en büyük gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ; a-ẓ-m) hâtime: sonuç, son bölüm heyet: genel, bütün huruf: harfler i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) icmâl: özetleme (bk. c-m-l) iktifâen: yeterli görerek
ilm-i muhit: herşeyi içine alan ilim (bk. a-l-m) irade: dileme, tercih ve seçim yapma gücü (bk. r-v-d) istinad etmek: dayanmak (bk. s-n-d) itimad etmek: güvenmek lem’a-i i’câz-ı Kur’ân: Kur’ân’ın mu’cizelik parıltısı (bk. a-c-z) lemeât-i i’câziye: mu’cizelik parıltıları (bk. a-c-z) menba: kaynak merkez-i kalb: kalbin merkezi meşhudat: görünen ve bilinen şeyler (bk. ş-h-d) mevki: konum, yer mu’cizât: mu’cizeler (bk. a-c-z) mu’cizât-ı enbiya: peygamberlerin mu’cizeleri (bk. a-c-z; n-b-e) mu’cize: Allah’ın izniyle peygamberler tarafından ortaya konulup bir benzerini yapmakta başkalarını aciz ve hayrette bırakan olağanüstülük (bk. a-c-z) mu’cize-i Ahmediye: Peygamberimizin mu’cizesi (bk. a-c-z; ḥ-m-d)
mu’cize-i Kur’âniye: Kur’ân’ın mu’cizesi (bk. a-c-z) muhafaza etmek: korumak (bk. ḥ-f-ẓ) muvazene: denge (bk. v-z-n) münasebettar: ilgili, bağlantılı (bk. n-s-b) nakş-ı i’câz: mu’cizelik nakşı (bk. n-ḳ-ş; a-c-z) nihayetsiz: sonsuz nisbet: bağ (bk. n-s-b) reşha: sızıntı risale-i Arabiye: Arapça risale (bk. r-s-l) riyaset: başkanlık sair: diğer sebeb-i kusur: kusur sebebi (bk. s-b-b) şecere-i hakaik: gerçekler ağacı (bk. ḥ-ḳ-ḳ) tazammun etmek: içine almak tekrarat: tekrarlar tenasüb: uygunluk (bk. n-s-b) ulûm-u kevniye: kâinat ve dünya ile ilgili ilimler (bk. a-l-m; k-v-n) vâzıhan: açıkça zuhur: görünme (bk. ẓ-h-r)
ulema-i ilm-i huruf, Kur’ân’ın bir harfinden bir sahife kadar esrar bulduklarını iddia ederler ve dâvâlarını o fennin ehline ispat ediyorlar.
Risalenin başından şuraya kadar bütün Şuleleri, Şuaları, Lem’aları, Nurları, Ziyaları nazara topla, birden bak. Baştaki dâvâ, şimdi kat’î netice olarak, yani,
“De ki: And olsun, eğer bu Kur’ân’ın benzerini getirmek için insanlar ve cinler bir araya toplanıp da hepsi birbirine yardımcı olsalar, yine de onun benzerini getiremezler.” İsrâ Sûresi, 17:88.
Dipnot-2
“Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Sensin.” Bakara Sûresi, 2:32.
Dipnot-3
“Ey Rabbimiz, unutur veya hataya düşer de bir kusur işlersek bizi onunla hesaba çekme.” Bakara Sûresi, 2:286.
Dipnot-4
“Ey Rabbim, gönlüme genişlik ver. İşimi kolaylaştır. Dilimdeki tutukluğu çöz-tâ ki sözümü iyice anlasınlar.” Tâhâ Sûresi, 20:25-28.
Allah’ım! Cömertlik ve ikramınla yüklü bulutların çoşkun yağmurları gibi devam edip artan; cömertlik ve in’amlarının değerli, enfes ve lâtif tecellileriyle gelişip çoğalan; ezeliyetine münasip tarzda kesilmeyen ve ebediyetine lâyık şekilde sona ermeyen en üstün, en güzel, en yüce, en zâhir, en temiz, en hoş, en iyi, en değerli, en aziz, en büyük, en şerefli, en yüksek, en pâk, en mübârek ve en lâtif salâvatın; ve en mükemmel, en fazla, en ziyâde, en yüksek, en yüce ve en devamlı selâmın; bir salât ü selâm, bir rahmet ve rıza ve bir af ve mağfiret manasında; göz kamaştıran parlak nur, pek kesin delil, uçsuz bucaksız bir deryâ, aydınlığı pek şiddetli nur, pek parlak güzellik, pek üstün heybet, fevkalâde mükemmel ve yarattıklarının en hayırlısı, kulun, habîbin ve resulün olan Muhammed’in üzerine olsun. Senin yüce zâtına yakışır şekilde ona ve aynı şekilde onun âl ve ashâbına salât et. Allah’ım, bu salâvat sebebiyle günahlarımızı bağışla, gönlümüze ferahlık ver, kalplerimizi temizle, ruhlarımızı rahatlat, sırlarımızı pak eyle, kalbimizden geçenleri ve düşüncelerimizi arındır, sırlarımızdaki bulanıklığı berraklaştır, hastalıklarımıza şifa ver, kalplerimizin kilitlerini aç.
“Ey Rabbimiz! Bizi doğru yola eriştirdikten sonra kalblerimizi sapıklığa meylettirme. Yüce katından bize bir rahmet bağışla. Muhakkak ki Vehhâb olan, istediklerimizi bize veren ancak Sensin.” Âl-i İmrân Sûresi, 3:8.
“Onların duaları, ‘Âlemlerin Rabbi olan Allah’a hamd olsun’ sözleriyle sona erer.” Yunus Sûresi, 10:10.
esrar: sırlar fen: ilim kat’î: kesin lem’â: parıltı nazar: dikkat (bk. n-ẓ-r)
nur: ışık, aydınlık (bk. n-v-r) sadâ: ses şua: parıltı şule: ışık
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– Üçüncü Şule – HATİME, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
Evet, hakikat-i mutlaka, mukayyet enzar ile ihata edilmez. Kur’ân gibi bir nazar-ı küllî lâzım ki ihata etsin. -Sözler 25.3.3.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
Evet, hakikat-i mutlaka, mukayyet enzar ile ihata edilmez. Kur’ân gibi bir nazar-ı küllî lâzım ki ihata etsin. -Sözler 25.3.3.
Bu metin, Kur’an-ı Kerim‘in ilahi dengesini ve hakikatleri bir bütün olarak kavrama gücünü beşerî düşünce sistemleriyle kıyaslayarak açıklamaktadır.
İnsan ürünü olan felsefe veya sınırlı keşiflere dayanan tasavvufi ekoller, hakikati karanlıkta el yordamıyla arayan dalgıçlar gibi yalnızca bir kısmını idrak edebilirken; Kur’an, her şeyi kuşatan külli bir nazarla tüm esma ve sıfatlar arasındaki muazzam tenasübü muhafaza eder.
Müellif, İslam alimlerinin ve filozofların bile akıl veya keşif yoluyla ulaşamadığı berraklığa, ayetlerin her birinin birer “Musa’nın asası” gibi doğrudan hakikat pınarlarını fışkırtmasıyla ulaşıldığını vurgular.
Metne göre, Kur’an’ın eşsizliği, zıt gibi görünen manaları bile tam bir muvazene içinde cem etmesinden ve insanlığı sapkınlıktan koruyan bir rehber olmasından kaynaklanır.
Sonuç olarak, ilahi kelamın sunduğu bu i’caz ve bütünlük, en büyük dâhilerin dahi erişemeyeceği bir ufuk olarak tasvir edilir.
İkinci Ziyada, hikmet-i beşeriyenin hikmet-i Kur’âniyeye karşı sukutuna ve hikmet-i Kur’âniyenin i’câzına işaret ettik. Şimdi, şu Ziyada, Kur’ân’ın şakirtleri olan asfiya ve evliya ve hükemanın münevver kısmı olan hükema-yı işrâkıyyunun hikmetleriyle Kur’ân’ın hikmetine karşı derecesini gösterip şu cihette Kur’ân’ın i’câzına muhtasar bir işaret edeceğiz.
İşte, Kur’ân-ı Hakîmin ulviyetine en sadık bir delil ve hakkaniyetine en zahir bir burhan ve i’câzına en kavî bir alâmet şudur ki: Kur’ân, bütün aksâm-ı tevhidin bütün merâtibini, bütün levâzımâtıyla muhafaza ederek beyan edip muvazenesini bozmamış, muhafaza etmiş; hem bütün hakaik-ı âliye-i İlâhiyenin muvazenesini muhafaza etmiş; hem bütün Esmâ-i Hüsnânın iktiza ettikleri ahkâmları cem etmiş, o ahkâmın tenasübünü muhafaza etmiş; hem rububiyet ve ulûhiyetin şuûnâtını kemâl-i muvazene ile cem etmiştir. İşte şu muhafaza ve muvazene ve cem, bir hâsiyettir; kat’iyen beşerin eserinde mevcut değil ve eâzım-ı insaniyenin netâic-i efkârında bulunmuyor. Ne melekûta geçen evliyaların eserinde, ne umurun bâtınlarına geçen işrâkıyyunun kitaplarında, ne âlem-i gayba nüfuz eden ruhanîlerin maarifinde hiç bulunmuyor. Güya bir taksimü’l-a’mâl
ahkâm: hükümler (bk. ḥ-k-m) aksâm-ı tevhid: tevhidin kısımları (bk. v-ḥ-d) alâmet: belirti, işaret âlem-i gayb: gayb âlemi, görünmeyen âlem (bk. a-l-m; ğ-y-b) asfiya: Hz. Peygamber yolundan giden ilim ve velâyet sahibi hâlis kullar (bk. ṣ-f-y) bâtın: iç beşer: insan beyan: açıklama (bk. b-y-n) burhan: güçlü delil cem etmek: toplamak (bk. c-m-a) eâzım-ı insaniye: insanların ileri gelenleri (bk. a-ẓ-m) Esmâ-i Hüsnâ: Allah’ın güzel isimleri (bk. s-m-v; ḥ-s-n) evliya: veliler, Allah dostları (bk. v-l-y) hakaik-ı âliye-i İlâhiye: İlâhî yüce hakikatler (bk. ḥ-ḳ-ḳ; e-l-h) hakikat-i dünya: dünyanın gerçek mahiyeti, aslı esası (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikî: gerçek ve doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakkaniyet: doğruluk, gerçeklik (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hâsiyet: özellik, hususiyet hikmet: herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olduğunu gösteren ilim, bilgi (bk. ḥ-k-m)
hikmet-i beşeriye: insanların geliştirdikleri fikir, felsefe (bk. ḥ-k-m) hikmet-i Kur’âniye: Kur’ân’ın hikmeti (bk. ḥ-k-m) hurufat: harfler hükema: âlimler, filozoflar (bk. ḥ-k-m) hükema-yı işrâkıyyun: bilginin kaynağının mânevî aydınlanma, sezgi ve ilham olduğu görüşünü savunan filozoflar (bk. ḥ-k-m) i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) iktiza: gerektirme işrâkıyyun: bilginin kaynağının manevi aydınlanma, sezgi ve ilham olduğu görüşünde olan felsefeciler kat’iyen: kesinlikle kavî: güçlü, kuvvetli kemâl-i muvazene: tam bir denge (bk. k-m-l; v-z-n) Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân (bk. ḥ-k-m) levâzımât: gereklilikler maarif: bilgiler (bk. a-r-f) mâlâyâniyat: faydasız, boş şeyler melekût: birşeyin iç yüzü, aslı, esası (bk. m-l-k) merâtib: mertebeler, dereceler muhafaza: koruma (bk. ḥ-f-ẓ)
muhtasar: kısa muvazene: denge (bk. v-z-n) münevver: nurlu (bk. n-v-r) netâic-i efkâr: fikirlerin neticesi (bk. f-k-r) nukuş: nakışlar, işlemeler (bk. n-ḳ-ş) nüfuz etme: geçme rububiyet: Rablık; Allah’ın herbir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması (bk. r-b-b) ruhanî: maddî yapısı olmayan manevî varlık (bk. r-v-ḥ) sadık: doğru (bk. ṣ-d-ḳ) Sâni: herşeyi san’atla yaratan Allah (bk. ṣ-n-a) sarf etmek: harcamak sukut: alçalma, düşüş şakirt: talebe şuûnat: haller, fiil ve işler (bk. ş-e-n) taksimü’l-a’mâl: işbölümü talim etmek: öğretmek (bk. a-l-m) tenasüb: uygunluk (bk. n-s-b) ulûhiyet: ilâhlık (bk. e-l-h) ulviyet: yücelik umur: işler zahir: açık (bk. ẓ-h-r) ziya: ışık
hükmünde, herbir kısmı hakikatin şecere-i uzmâsından yalnız bir iki dalına yapışıyor, yalnız onun meyvesiyle, yaprağıyla uğraşıyor. Başkasından ya haberi yok, yahut bakmıyor.
Evet, hakikat-i mutlaka, mukayyet enzar ile ihata edilmez. Kur’ân gibi bir nazar-ı küllî lâzım ki ihata etsin. Kur’ân’dan başka, çendan Kur’ân’dan da ders alıyorlar, fakat hakikat-i külliyenin, cüz’î zihniyle yalnız bir iki tarafını tamamen görür, onunla meşgul olur, onda hapsolur. Ya ifrat veya tefritle hakaikın muvazenesini ihlâl edip tenasübünü izale eder. Şu hakikat Yirmi Dördüncü Sözün İkinci Dalında acip bir temsille izah edilmiştir. Şimdi de başka bir temsille şu meseleye işaret ederiz.
Meselâ, bir denizde, hesapsız cevherlerin aksâmıyla dolu bir definenin bulunduğunu farz edelim. Gavvas dalgıçlar, o definenin cevahirini aramak için dalıyorlar. Gözleri kapalı olduğundan, el yordamıyla anlarlar. Bir kısmının eline uzunca bir elmas geçer. O gavvas hükmeder ki, bütün hazine, uzun direk gibi bir elmastan ibarettir. Arkadaşlarından, başka cevahiri işittiği vakit hayal eder ki, o cevherler bulduğu elmasın tâbileridir, fusus ve nukuşlarıdır. Bir kısmının da kürevî bir yakut eline geçer. Başkası, murabba bir kehribar bulur, ve hâkezâ, herbiri eliyle gördüğü cevheri, o hazinenin aslı ve mu’zamı itikad edip, işittiklerini o hazinenin zevâid ve teferruatı zanneder. O vakit hakaikın muvazenesi bozulur. Tenasüp de gider. Çok hakikatin rengi değişir. Hakikatin hakikî rengini görmek için tevilâta ve tekellüfâta muztar kalır. Hattâ, bazan inkâr ve tâtile kadar giderler. Hükema-yı işrâkıyyunun kitaplarını ve sünnetin mizanıyla tartmayıp keşfiyat ve meşhudâtına itimad eden mutasavvıfînin kitaplarını teemmül eden, bu hükmümüzü bilâşüphe tasdik eder. Demek, hakaik-ı Kur’âniyenin cinsinden ve Kur’ân’ın dersinden aldıkları halde—çünkü Kur’ân değiller—böyle nâkıs geliyor.
Bahr-i hakaik olan Kur’ân’ın âyetleri dahi o deniz içindeki definenin bir gavvâsıdır.
acip: hayret verici, şaşırtıcı aksâm: kısımlar, parçalar bahr-i hakaik: gerçekler denizi (bk. ḥ-ḳ-ḳ) bilâşüphe: şüphesiz cevahir: cevherler cevher: değerli taş cüz’î: küçük, kişisel (bk. c-z-e) çendan: gerçi define: hazine enzar: bakışlar, dikkatler (bk. n-ẓ-r) farz etmek: varsaymak fusus: yüzük taşları gavvas: define arayan dalgıç hakaik: gerçekler, doğrular (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakaik-i Kur’âniye: Kur’ân’ın gerçekleri (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hâkezâ: bunun gibi hakikat: gerçek, doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat-i külliye: herşeyle ilgisi olan, çok büyük ve geniş hakikat (bk. ḥ-ḳ-ḳ; k-l-l) hakikat-i mutlaka: kesin ve kayıtsız gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ; ṭ-l-ḳ) hükema-yı işrâkıyyun: bilginin kaynağının mânevî aydınlanma, sezgi ve ilham olduğu görüşünü savunan filozoflar
ifrat: aşırılık ihata etmek: kuşatmak, kapsamak ihlâl etmek: bozmak inkâr: kabul etmeme (bk. n-k-r) itikad etmek: inanmak itimad etmek: güvenmek izah: açıklama izale etmek: ortadan kaldırmak kehribar: birşeye hızlı bir şekilde sürüldüğü zaman hafif şeyleri kendine çeken değerli bir taş keşfiyat: keşifler, mânevî âlemlerde bazı olayları ve hakikatleri görme (bk. k-ş-f) kürevî: yuvarlak meşhudat: kalb gözüyle görülen şeyler (bk. ş-h-d) mizan: ölçü, tartı (bk. v-z-n) mu’zam: birşeyin en büyük kısmı (bk. a-ẓ-m) mukayyet: kayıtlı, sınırlı murabba: dört köşeli mutasavvıfîn: tasavvuf ehli olanlar muvazene: denge (bk. v-z-n) muztar: mecbur, çaresiz nâkıs: eksik
nazar-ı küllî: herşeyi görebilen bakış (bk. n-ẓ-r; k-l-l) nukuş: nakışlar (bk. n-ḳ-ş) sünnet: Peygamberimizin söz, fiil ve hareketlerine dayanan yüce prensipler (bk. s-n-n) şecere-i uzmâ: en büyük ağaç (bk. a-ẓ-m) tâbi: uyan tasdik etmek: kabul etmek, doğrulamak (bk. ṣ-d-ḳ) tâtil: reddetme, terketme teemmül: düşünme, inceden inceye araştırma teferruat: ayrıntılar tefrit: tersine aşırılık, normalden aşağı olma tekellüfât: zorluklar temsil: kıyaslama tarzında benzetmek, analoji (bk. m-s̱-l) tenasüb: uygunluk (bk. n-s-b) tevilât: yorumlar zevâid: fazlalıklar
Lâkin onların gözleri açık; defineyi ihata eder. Definede ne var, ne yok, görür. O defineyi öyle bir tenasüp ve intizam ve insicamla tavsif eder, beyan eder ki, hakikî hüsn-ü cemâli gösterir.
ifade ettiği vüs’at-i hallâkıyeti görüp gösterdiği gibi,
خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ 7
ifade ettiği şümul-ü tasarrufu ve ihata-i rububiyeti görüp gösterir.
يُحْيِى اْلاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا 8
ifade ettiği hakikat-i azîme ile
Dipnot-1
“Kıyamet gününde yeryüzü bütünüyle Onun kabza-i tasarrufundadır. Gökler de Onun yed-i kudretinde dürülmüştür.” Zümer Sûresi, 39:67.
Dipnot-2
“O gün semâyı, kitap sahifelerini dürer gibi düreriz.” Enbiyâ Sûresi, 21:104.
Dipnot-3
“Ne yerde ve ne de gökte hiçbir şey Allah’tan gizli kalmaz. Annelerinizin rahimlerinde size dilediği gibi bir suret veren de Odur.” Âl-i İmrân Sûresi, 3:5-6.
Dipnot-4
“Hiçbir canlı yoktur ki, Allah onu alnından tutup kudretine boyun eğdirmiş olmasın.” Hûd Sûresi, 11:56.
Dipnot-5
“Yeryüzünde yürüyen ve kendi rızkını yüklenemeyen nice canlının ve sizin rızkınızı Allah verir.” Ankebut Sûresi, 29:60.
Dipnot-6
“Gökleri ve yeri yarattı, karanlıkları ve aydınlığı var etti.” En’âm Sûresi, 6:1.
Dipnot-7
“Sizi de, yaptıklarınızı da yarattı.” Sâffât Sûresi, 37:96.
Dipnot-8
“Yeryüzünü ölümünün ardından diriltir.” Rum Sûresi, 30:50.
azamet-i rububiyet: rububiyetin büyüklüğü (bk. a-ẓ-m; r-b-b) beyan etmek: açıklamak (bk. b-y-n) hakikat-i azîme: büyük gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ; a-ẓ-m) hakikî: gerçek ve doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hüsn-ü cemâl: güzellik ve parlaklık (bk. ḥ-s-n; c-m-l)
“Rabbin balarısına ilham etti.” Nahl Sûresi, 16:68.
Dipnot-2
“Güneşi, ayı ve yıldızları da emrine boyun eğmiş olarak yarattı.” A’râf Sûresi, 7:54.
Dipnot-3
“Üzerlerinde dizi dizi kanat çırpıp duran kuşları da mı görmüyorlar? Onları havada tutan Rahmân’dan başkası değildir. O herşeyi hakkıyla görür.” Mülk Sûresi, 67:19.
Dipnot-4
“Onun hâkimiyet ve saltanatı gökleri ve yeri kuşatmıştır. Gökleri ve yeri tasarrufu altında tutmak Onun kudretine ağır gelmez.” Bakara Sûresi, 2:255.
Dipnot-5
“Nerede olsanız O sizinledir.” Hadid Sûresi, 57:4.
“And olsun ki insanı Biz yarattık; nefsinin ona ne vesvese verdiğini de biliriz. Çünkü Biz ona şahdamarından daha yakınız.” Kaf Sûresi, 50:16.
Dipnot-8
“Melekler ve Cebrail, elli bin sene uzunluğunda olan bir günde, Allah’ın emrini almak üzere Arşa yükselirler.” Meâric Sûresi, 70:4.
akrebiyet: çok yakınlık; Allah’ın kula yakınlığı hakikat-i azîme: büyük gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ; a-ẓ-m) hakikat-i azîme-i hâkimâne-i âmirâne: büyük bir âmire ve hâkime yakışan büyük hakikat (bk. ḥ-ḳ-ḳ; a-ẓ-m; ḥ-k-m)
hakikat-i kerîmâne: ihsan ve ikramda bulunma gerçeği (bk. ḥ-ḳ-ḳ; k-r-m) hakikat-i muhita: herşeyi kuşatan gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat-i rahîmâne-i müdebbirâne: merhamet ve tedbirle iş gören bir zâta yakışan hakikat (bk. ḥ-ḳ-ḳ; r-ḥ-m; d-b-r)
hakikat-i rakîbâne: herşeyi gözetleyen bir zâta yakışan hakikat (bk. ḥ-ḳ-ḳ)
ifade ettiği hakikat-i câmia gibi bütün uhrevî ve dünyevî, ilmî ve amelî erkân-ı sitte-i imaniyenin herbirisini tafsilen, erkân-ı hamse-i İslâmiyenin herbirisini kasten ve cidden ve saadet-i dâreyni temin eden bütün düsturları görür, gösterir. Muvazenesini muhafaza edip, tenasübünü idame edip, o hakaikın heyet-i mecmuasının tenasübünden hasıl olan hüsün ve cemâlin menbaından, Kur’ân’ın bir i’câz-ı mânevîsi neş’et eder.
İşte şu sırr-ı azîmdendir ki, ulema-i ilm-i kelâm, Kur’ân’ın şakirtleri oldukları halde, bir kısmı onar cilt olarak erkân-ı imaniyeye dair binler eser yazdıkları halde, Mutezile gibi aklı nakle tercih ettikleri için, Kur’ân’ın on âyeti kadar vuzuhla ifade ve kat’î ispat ve ciddî ikna edememişler. Adeta onlar, uzak dağların altında lâğım yapıp, borularla tâ âlemin nihayetine kadar silsile-i esbabla gidip orada silsileyi keser, sonra âb-ı hayat hükmünde olan marifet-i İlâhiyeyi ve vücud-u Vâcibü’l-Vücudu ispat ederler.
Âyet-i kerime ise, herbirisi birer asâ-yı Mûsâ gibi, her yerde suyu çıkarabilir, herşeyden bir pencere açar, Sâni-i Zülcelâli tanıttırır. Kur’ân’ın bahrinden tereşşuh eden Arabî Katre risalesinde ve sair Sözlerde şu hakikat fiilen ispat edilmiş ve göstermişiz.
İşte, hem şu sırdandır ki, bâtın-ı umura gidip, sünnet-i seniyyeye ittibâ
Dipnot-1
“Allah adaleti, iyilik yapmayı ve iyi kullukta bulunmayı, akrabaya ikram etmeyi emreder; fuhşiyâtı, kötülüğü ve azgınlığı yasaklar.” Nahl Sûresi, 16:90.
âb-ı hayat: hayat suyu (bk. ḥ-y-y) âlem: dünya (bk. a-l-m) amelî: amelle ilgili Arabî: Arapça asâ-yı Mûsâ: Hz. Mûsâ’nın mu’cizeli deyneği bahr: deniz bâtın-ı umur: işlerin içyüzleri, görünmeyen yönleri cemâl: güzellik (bk. c-m-l) cidden: ciddî olarak dünyevî: dünyayla ilgili düstur: kural, prensip erkân-ı hamse-i İslâmiye: İslâmın beş şartı (bk. r-k-n; s-l-m) erkân-ı imaniye: imanın şartları (bk. r-k-n; e-m-n) erkân-ı sitte-i imaniye: imanın altı şartı (bk. r-k-n; e-m-n) hakaik: gerçekler, doğrular (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ)hakikat-i câmia: çok mânâları içinde toplayan hakikat (bk. ḥ-ḳ-ḳ; c-m-a) hakikat-i ulviye: yüce gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hasıl olmak: meydana gelmek
heyet-i mecmua: birşeyin geneli, bütün (bk. c-m-a) hüsün: güzellik (bk. ḥ-s-n) i’câz-ı mânevi: mânevî mu’cizelik (bk. a-c-z; a-n-y) idame: devam ilmî: ilimle ilgili (bk. a-l-m) ittibâ etmek: uymak kasten: isteyerek kat’î: kesin katre: damla marifet-i İlâhiye: Allah’ı bilme ve tanıma (bk. a-r-f; e-l-h) menba: kaynak muhafaza: koruma (bk. ḥ-f-ẓ) Mutezile: aklı temel kabul ederek Kur’ân ve Sünneti kendi akıllarına uydurmaya çalışan ehl-i sünnet dışı batıl bir mezhep muvazene: denge (bk. v-z-n) nakl: Kur’ân-ı Kerim, hadis-i şerif gibi İslâmın asıl kaynakları neş’et etmek: meydana gelmek, doğmak nihayet: son saadet-i dâreyn: dünya ve âhiret mutluluğu sair: diğer Sâni-i Zülcelâl: sonsuz haşmet ve yücelik sahibi, herşeyi san’atla yapan Allah (bk. ṣ-n-a; ẕü; c-l-l)
sırr-ı azîm: büyük sır (bk. a-ẓ-m) silsile: zincir silsile-i esbab: sebepler zinciri (bk. s-b-b) sünnet-i seniyye: Peygamberimizin söz, fiil ve hareketlerine dayanan yüce prensipler (bk. s-n-n) şakirt: talebe, öğrenci tafsilen: ayrıntılı olarak tenasüb: uygunluk (bk. n-s-b) tereşşuh etmek: sızmak uhrevî: âhiretle ilgili (bk. e-ḫ-r) ulema-i ilm-i kelâm: kelâm âlimleri (bk. a-l-m; k-l-m) vuzuh: açıklık vücud-u Vâcibü’l-Vücud: varlığı zorunlu olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah’ın varlığı (bk. v-c-d; v-c-b)
etmeyerek, meşhudatına itimad ederek yarı yoldan dönen ve bir cemaatin riyasetine geçip bir fırka teşkil eden firak-ı dâllenin bütün imamları, hakaikın tenasübünü, muvazenesini muhafaza edemediğindendir ki, böyle bid’aya, dalâlete düşüp bir cemaat-i beşeriyeyi yanlış yola sevk etmişler. İşte bunların bütün aczleri, âyât-ı Kur’âniyenin i’câzını gösterir.
acz: acizlik (bk. a-c-z) âyât-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın âyetleri âzâ: azalar, organlar bid’a: sonradan uydurulan ve dine zarar verecek yenilikler (bk. b-d-a) cemaat: topluluk (bk. c-m-a) cemaat-i beşeriye: insan toplulu-ğu (bk. c-m-a) Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan şeref ve yücelik sahibi Allah (bk. ḥ-ḳ-ḳ) dalâlet: hak yoldan, inançsızlık sapkınlık (bk. ḍ-l-l) fırka: grup firak-ı dâlle: hak yoldan sapmış, inançsız gruplar (bk. ḍ-l-l) hadsiz: sayısız hakaik: gerçekler (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat-i uzmâ: en büyük gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ; a-ẓ-m) hâtime: sonuç, son bölüm heyet: genel, bütün huruf: harfler i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) icmâl: özetleme (bk. c-m-l) iktifâen: yeterli görerek
ilm-i muhit: herşeyi içine alan ilim (bk. a-l-m) irade: dileme, tercih ve seçim yapma gücü (bk. r-v-d) istinad etmek: dayanmak (bk. s-n-d) itimad etmek: güvenmek lem’a-i i’câz-ı Kur’ân: Kur’ân’ın mu’cizelik parıltısı (bk. a-c-z) lemeât-i i’câziye: mu’cizelik parıltıları (bk. a-c-z) menba: kaynak merkez-i kalb: kalbin merkezi meşhudat: görünen ve bilinen şeyler (bk. ş-h-d) mevki: konum, yer mu’cizât: mu’cizeler (bk. a-c-z) mu’cizât-ı enbiya: peygamberlerin mu’cizeleri (bk. a-c-z; n-b-e) mu’cize: Allah’ın izniyle peygamberler tarafından ortaya konulup bir benzerini yapmakta başkalarını aciz ve hayrette bırakan olağanüstülük (bk. a-c-z) mu’cize-i Ahmediye: Peygamberimizin mu’cizesi (bk. a-c-z; ḥ-m-d)
mu’cize-i Kur’âniye: Kur’ân’ın mu’cizesi (bk. a-c-z) muhafaza etmek: korumak (bk. ḥ-f-ẓ) muvazene: denge (bk. v-z-n) münasebettar: ilgili, bağlantılı (bk. n-s-b) nakş-ı i’câz: mu’cizelik nakşı (bk. n-ḳ-ş; a-c-z) nihayetsiz: sonsuz nisbet: bağ (bk. n-s-b) reşha: sızıntırisale-i Arabiye: Arapça risale (bk. r-s-l) riyaset: başkanlık sair: diğer sebeb-i kusur: kusur sebebi (bk. s-b-b) şecere-i hakaik: gerçekler ağacı (bk. ḥ-ḳ-ḳ) tazammun etmek: içine almak tekrarat: tekrarlar tenasüb: uygunluk (bk. n-s-b) ulûm-u kevniye: kâinat ve dünya ile ilgili ilimler (bk. a-l-m; k-v-n) vâzıhan: açıkça zuhur: görünme (bk. ẓ-h-r)
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– Üçüncü Şule – ÜÇÜNCÜ ZİYA, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
İşte, felsefe-i sakîme, tetkikat-ı felsefe ile ve hikmet-i tabiiye ile ve medeniyet-i sefihenin cazibedar lehviyatıyla, sarhoşâne hevesatıyla o dünyanın hem cumudetini ziyade edip gafleti kalınlaştırmış, hem küduretle bulanmasını taz’îf edip Sânii ve âhireti unutturuyor. – Sözler 25.3.2.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
İşte, felsefe-i sakîme, tetkikat-ı felsefe ile ve hikmet-i tabiiye ile ve medeniyet-i sefihenin cazibedar lehviyatıyla, sarhoşâne hevesatıyla o dünyanın hem cumudetini ziyade edip gafleti kalınlaştırmış, hem küduretle bulanmasını taz’îf edip Sânii ve âhireti unutturuyor. – Sözler 25.3.2.
Evrenin İki Yüzü
Bu metin, insan felsefesi ile Kur’an hikmetinin dünyaya bakış açıları arasındaki derin farkları çarpıcı bir saat benzetmesiyle ortaya koymaktadır.
Beşerî felsefe, varlığın sadece dış yüzüne ve maddî özelliklerine odaklanarak yaratıcıyı ihmal ederken; Kur’an, her şeyin geçiciliğini vurgulayıp eşyayı Allah’ın isimlerine işaret eden birer mektup olarak okur.
Dünya hayatını saniyeleri ve dakikaları sürekli ilerleyen devasa bir saate benzeten yazar, kâinatın her an bir değişim ve fena içerisinde olduğunu savunur.
Kur’an ayetleri, maddenin donukluğunu kırarak insanın dikkatini eşyanın hakikatine ve ilahî sanata yöneltirken, maddeci felsefenin insanı gaflete düşüren sığlığını eleştirir.
Sonuç olarak eser, dünyayı kendi hesabına değil, Sâni-i Zülcelal adına sevmenin ve kâinat kitabının manasını kavramanın önemini ders vermektedir.
Hikmet-i Kur’âniyenin karşısında meydan-ı muarazaya çıkan felsefe-i beşeriyenin, hikmet-i Kur’ân’a karşı ne derece sukut ettiğini On İkinci Sözde izah ve bir temsil ile tasvir ve sair Sözlerde ispat ettiğimizden, onlara havale edip şimdilik başka bir cihette küçük bir muvazene ederiz. Şöyle ki:
Felsefe ve hikmet-i insaniye dünyaya sabit bakar; mevcudatın mahiyetlerinden, hâsiyetlerinden tafsilen bahseder. Sâniine karşı vazifelerinden bahsetse de,
âciz: güçsüz (bk. a-c-z) âdâb: edep kuralları akl-ı beşer: insan aklı âmennâ: iman ettik, inandık (bk. e-m-n) bahusus: özellikle beşer: insan beyanat-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın açıklamaları (bk. b-y-n) burhan-ı kàtı’: sağlam delil cemî: bütün (bk. c-m-a) cerh edilmek: çürütülmek cihet: yön cüz’î: küçük (bk. c-z-e) ebed: sonu olmayan, sonsuz (bk. e-b-d) erkân: esaslar, şartlar (bk. r-k-n) erkân-ı hamse: beş esas (bk. r-k-n) erkân-ı sitte: altı esas (bk. r-k-n) eşya: şeyler, varlıklar ezel: başlangıcı olmayan, sonsuz (bk. e-z-l) felsefe ve hikmet-i insaniye: insanların geliştirdikleri fikir, felsefe ve ilim (bk. ḥ-k-m) felsefe-i beşeriye: insanların geliştirdikleri fikir, felsefe gayât: gayeler hakaik: gerçekler, doğrular (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hâsiyet: özellik hikemiyât: hikmetler, gayeler, faydalar (bk. ḥ-k-m)
hikmet-i Kur’âniye: Kur’ân’ın hikmeti (bk. ḥ-k-m) hüsn: güzellik (bk. ḥ-s-n) hüsn-ü tenasüp: güzel bir uygunluk (bk. ḥ-s-n; n-s-b) idrak: anlayış, kavrayış ilm-i cüz’î: çok az ilim (bk. a-l-m; c-z-e) ilm-i muhit: herşeyi kuşatan ve herşeyi içine alan ilim (bk. a-l-m) istinad: dayanma (bk. s-n-d) işârat: işaretler izah: açıklama izhar: gösterme (bk. ẓ-h-r) kelâm: söz, ifade (bk. k-l-m) kemâl-i intizam: mükemmel düzen (bk. k-m-l; n-ẓ-m) kemâl-i münasebet: mükemmel bir bağlantı (bk. k-m-l; n-s-b) Kur’ân-ı câmii: herşeyi içine alan Kur’ân (bk. c-m-a) mahiyet: öz nitelik, özellik mertebe: derece mevcudat: varlıklar (bk. v-c-d) meydan-ı muaraza: sözle mücadele meydanı muvazene: karşılaştırma (bk. v-z-n) muvazenet: denge, denklik (bk. v-z-n) münasebet: ilişki, bağlantı (bk. n-s-b)
müstenid olmak: dayanmak (bk. s-n-d) müşahede etmek: görmek (bk. ş-h-d) nusus: nasslar, açık hükümler rasanet: sağlamlık rümuz: işaretler, semboller sair: diğer Sâni: herşeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (bk. ṣ-n-a) semerât: meyveler sukut etmek: alçalmak suret: şekil (bk. ṣ-v-r) şahid-i âdil: âdaletli şahit (bk. ş-h-d; a-d-l) şeriat-i kübrâ-yı İslâmiye: büyük İslâm şeriatı (bk. ş-r-a; k-b-r; s-l-m) tafsilen: ayrıntılı olarak tarif etmek: anlatmak, tanıtmak (bk. a-r-f) tasvir: anlatmak, ifade etmek; resimlemek (bk. ṣ-v-r) teferruat: ayrıntılar temsil: kıyaslama tarzında benzetme, analoji (bk. m-s̱-l) tenasüp: uygunluk (bk. n-s-b) ümmî: okuma yazma bilmeyen, tahsil görmemiş vücuh: vecihler, yönler
icmâlen bahseder. Adeta kâinat kitabının yalnız nakış ve huruflarından bahseder, mânâsına ehemmiyet vermez.
Kur’ân ise, dünyaya geçici, seyyal, aldatıcı, seyyar, kararsız, inkılâpçı olarak bakar. Mevcudatın mahiyetlerinden, surî ve maddî hâsiyetlerinden icmâlen bahseder. Fakat Sâni tarafından tavzif edilen vezâif-i ubûdiyetkârânelerinden ve Sâniin isimlerine ne vech ile ve nasıl delâlet ettiklerini ve evâmir-i tekvîniye-i İlâhiyeye karşı inkıyadlarını tafsilen zikreder.
İşte, felsefe-i beşeriye ile hikmet-i Kur’âniyenin şu tafsil ve icmal hususundaki farklarına bakacağız ki, mahz-ı hak ve ayn-ı hakikat hangisidir, göreceğiz. İşte, nasıl elimizdeki saat, sureten sabit görünüyor; fakat içindeki çarkların harekâtıyla, daimî içinde bir zelzele ve âlet ve çarklarının ıztırapları vardır. Aynen onun gibi, kudret-i İlâhiyenin bir saat-i kübrâsı olan şu dünya, zâhirî sabitiyetiyle beraber, daimî zelzele ve tagayyürde, fenâ ve zevâlde yuvarlanıyor. Evet, dünyaya zaman girdiği için, gece ve gündüz, o saat-i kübrânın saniyelerini sayan iki başlı bir mil hükmündedir. Sene, o saatin dakikalarını sayan bir ibre vaziyetindedir. Asır ise, o saatin saatlerini tâdât eden bir iğnedir. İşte, zaman, dünyayı emvâc-ı zevâl üstüne atar. Bütün mazi ve istikbali ademe verip yalnız zaman-ı hazırı vücuda bırakır.
Şimdi, zamanın dünyaya verdiği şu şekille beraber, mekân itibarıyla dahi, yine dünya zelzeleli, gayr-ı sabit bir saat hükmündedir. Çünkü cevv-i hava mekânı çabuk tagayyür ettiğinden, bir halden bir hale sür’aten geçtiğinden, bazı günde birkaç defa bulutlarla dolup boşalmakla, saniye sayan milin suret-i tagayyürü hükmünde bir tagayyür veriyor.
Şimdi, dünya hanesinin tabanı olan mekân-ı arz ise, yüzü, mevt ve hayatça, nebat ve hayvanca pek çabuk tebeddül ettiğinden, dakikaları sayan bir mil hükmünde, dünyanın şu ciheti geçici olduğunu gösterir. Zemin, yüzü itibarıyla böyle olduğu gibi, batnındaki inkılâbat ve zelzelelerle ve onların neticesinde cibâlin
adem: yokluk ayn-ı hakikat: gerçeğin kendisi (bk. ḥ-ḳ-ḳ) batn: iç cevv-i hava: hava boşluğu cibâl: dağlar cihet: yön, taraf delâlet: delil olma, işaret etme emvâc-ı zevâl: kaybolup giden, yok olan dalgalar (bk. z-v-l) evâmir-i tekvîniye-i İlâhiye: Allah’ın yaratılışa âit emirleri (bk. k-v-n; e-l-h) felsefe-i beşeriye: insanların geliştirdikleri fikir, felsefe fenâ: gelip geçicilik, ölümlülük (bk. f-n-y) gayr-ı sabit: sabit olmayan harekât: hareketler hâsiyet: özellik hikmet-i Kur’âniye: Kur’ân’ın hikmeti (bk. ḥ-k-m) huruf: harfler ıztırap: sıkıntı, aşırı elem icmal: özetleme (bk. c-m-l)
icmâlen: kısaca, özetle (bk. c-m-l) inkılâbat: büyük değişmeler inkılâpçı: değişen inkıyad: boyun eğme, itaat etme istikbal: gelecek zaman kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n) kudret-i İlâhiye: Allah’ın sonsuz güç ve kudreti (bk. ḳ-d-r; e-l-h) mahiyet: öz, nitelik, özellik mahz-ı hak: hakkın, doğrunun kendisi (bk. ḥ-ḳ-ḳ) mazi: geçmiş zaman mekân-ı arz: yeryüzü (bk. m-k-n) mevcudat: varlıklar (bk. v-c-d) mevt: ölüm (bk. m-v-t) nakış: süsleme, işleme (bk. n-ḳ-ş) nebat: bitki saat-i kübrâ: çok büyük saat (bk. k-b-r) sabitiyet: sabitlik Sâni: herşeyi san’atla yaratan Allah (bk. ṣ-n-a)
seyyal: akıcı seyyar: gezici suret-i tagayyür: değişme şekli (bk. ṣ-v-r) sureten: görünüşte (bk. ṣ-v-r) surî: görünüşteki sür’aten: hızla tâdât etmek: saymak tafsil: ayrıntılandırma tafsilen: ayrıntılı olarak tagayyür: başkalaşma, değişme tavzif edilmek: vazifelendirilmek tebeddül etmek: başkalaşmak, değişmek vecih: şekil, tarz vezâif-i ubûdiyetkârâne: kulluğa yakışır şekilde yapılan vazifeler (bk. a-b-d) vücud: varlık (bk. v-c-d) zahirî: görünürdeki (bk. ẓ-h-r) zaman-ı hazır: şimdiki zaman zelzele: sarsıntı, deprem zemin: yeryüzü zevâl: geçip gitme, kaybolma (bk. z-v-l) zikretmek: belirtmek
çıkmaları ve hasflar vuku bulması, saatleri sayan bir mil gibi, dünyanın şu ciheti ağırca mürur edicidir, gösterir.
Dünya hanesinin tavanı olan semâ mekânı ise, ecramların harekâtıyla, kuyruklu yıldızların zuhuruyla, küsufat ve husufâtın vuku bulmasıyla, yıldızların sukut etmeleri gibi tagayyürat gösterir ki, semâ dahi sabit değil; ihtiyarlığa, harabiyete gidiyor. Onun tagayyürâtı, haftalık saatte günleri sayan bir mil gibi, çendan ağır ve geç oluyor, fakat herhalde geçici ve zevâl ve harabiyete karşı gittiğini gösteriyor.
İşte, dünya, dünya cihetiyle şu yedi rükün üzerinde bina edilmiştir. Şu rükünler daim onu sarsıyor. Fakat şu sarsılan ve hareket eden dünya, Sâniine baktığı vakit, o harekât ve tagayyürat, kalem-i kudretin mektubat-ı Samedâniyeyi yazması için o kalemin işlemesidir. O tebeddülât-ı ahvâl ise, esmâ-i İlâhiyenin cilve-i şuûnâtını ayrı ayrı tavsifatla gösteren, tazelenen âyineleridir.
İşte, dünya, dünya itibarıyla hem fenâya gider, hem ölmeye koşar, hem zelzele içindedir. Hakikatte akarsu gibi rıhlet ettiği halde, gafletle sureten incimad etmiş, fikr-i tabiatla kesafet ve küduret peydâ edip âhirete perde olmuştur. İşte, felsefe-i sakîme, tetkikat-ı felsefe ile ve hikmet-i tabiiye ile ve medeniyet-i sefihenin cazibedar lehviyatıyla, sarhoşâne hevesatıyla o dünyanın hem cumudetini ziyade edip gafleti kalınlaştırmış, hem küduretle bulanmasını taz’îf edip Sânii ve âhireti unutturuyor.
Amma Kur’ân ise, şu hakikatteki dünyayı, dünya cihetiyle
اَلْقَارِعَةُ مَا الْقَارِعَةُ 1
وَالطُّورِ وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ 2
اِذَا وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ 3
âyâtıyla pamuk gibi hallaç eder, atar.
Dipnot-1
“Çarpacak olan felâket. Nedir o çarpacak olan felâket?” Kària Sûresi, 101:1-2.
Dipnot-2
“Yemin olsun Tûr’a ve satır satır yazılı kitaba.” Tûr Sûresi, 52:1-2.
Dipnot-3
“Kıyamet koptuğu zaman.” Vâkıa Sûresi, 56:1.
âhiret: öteki dünya, öldükten sonraki hayat (bk. e-ḫ-r) âyât: âyetler âyine: ayna cazibedar: çekici cilve-i şuûnat: Allah’ın iş ve tasarruflarının görünümü (bk. c-l-y; ş-e-n) cumudet: katılık, sertlik çendan: gerçi ecram: gök cisimleri, yıldızlar esmâ-i İlâhiye: Allah’ın isimleri (bk. s-m-v; e-l-h) felsefe-i sakîme: hastalıklı felsefe; yanlış yoldaki felsefe fenâ: yok oluş (bk. f-n-y) fikr-i tabiat: tabiat fikri (bk. f-k-r; ṭ-b-a) gaflet: umursamazlık, âhiretten ve Allah’ın emir ve yasaklarından habersiz davranma (bk. ğ-f-l) hakikat: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) harabiyet: yok oluş
harekât: hareketler hasf: yerin çökmesi, göçmesi hevesat: hevesler, gelip geçici arzu ve istekler hikmet-i tabiiye: tabiatı konu alan fen ilmi (bk. ḥ-k-m; ṭ-b-a) husufât: ay tutulmaları incimad: donma kalem-i kudret: Allah’ın kudret kalemi (bk. ḳ-d-r) kesafet ve küduret peyda etmek: katılaşmak ve bulanıklaşmak küduret: bulanıklık küsufat: güneş tutulmaları lehviyat: eğlenceler, oyunlar medeniyet-i sefihe: sefahate düşkün medeniyet mektubat-ı Samedâniye: Allah tarafından gönderilmiş birer mektup gibi, şuur sahiplerine İlâhî san’atı anlatan eserler, varlıklar (bk. k-t-b; ṣ-m-d)
mürur edici: geçici rıhlet: yolculuk, göç rükün: esas, şart (bk. r-k-n) Sâni: herşeyi san’atla yaratan Allah (bk. ṣ-n-a) sarhoşane: sarhoşçasına semâ: gök (bk. s-m-v) sukut: düşmek sureten: görünüşte (bk. ṣ-v-r) tagayyürât: başkalaşmalar tavsifat: vasıflandırmalar, özelliklerini ortaya koyma (bk. v-ṣ-f) taz’if etmek: artırmak tebeddülât-ı ahvâl: hallerin değişmesi tetkikat-ı felsefe: felsefenin inceleme ve araştırmaları vuku: olma, meydana gelme zevâl: geçip gitme, kaybolma (bk. z-v-l) ziyade etmek: artırmak zuhur: görünme (bk. ẓ-h-r)
Gök gürlemesi gibi sayhalarıyla, tabiat fikrini tevlid eden gafleti dağıtır. İşte, Kur’ân’ın baştan başa, kâinata müteveccih olan âyâtı şu esasa göre gider.
Dipnot-1
“Onlar göklerin ve yerin ifade ettiği mânâlara bakmazlar mı?” A’râf Sûresi, 7:185.
Dipnot-2
“Üstlerindeki göğe bakmazlar mı, onu nasıl bina etmişiz?” Kaf Sûresi, 50:6.
Dipnot-3
“İnkâr edenler görmedi mi ki, gökler ve yer bitişik idi?” Enbiyâ Sûresi, 21:30.
Dipnot-4
“Dünya hayatı ancak bir oyun ve bir oyalanmadan ibarettir.” En’âm Sûresi, 6:32.
Dipnot-5
“Allah göklerin ve yerin nurudur.” Nur Sûresi, 24:35.
“Sûra üfürülür. Ve Allah’ın dilediklerinden başka göklerde kim var, yerde kim varsa düşüp ölür.” Zümer Sûresi, 39:68.
Dipnot-10
“O, yere gireni ve yerden çıkanı, gökten ineni ve göğe yükseleni bilir. Nerede olsanız O sizinledir. Allah yaptıklarınızı hakkıyla görür.” Hadid Sûresi, 57:4.
Dipnot-11
“De ki: Hamd Allah’a mahsustur; O size delillerini gösterecek, siz de onları tanıyacaksınız. Senin Rabbin, işlediklerinizden habersiz değildir.” Neml Sûresi, 27:93.
tabiat fikri: materyalist düşünce; tabiat için söylenen, “insan faaliyetlerinin dışında kendi kendini sürekli olarak yeniden yaratan ve değiştiren güç” düşüncesi (bk. ṭ-b-a) tabir: ifade (bk. a-b-r) tevlid etmek: doğurmak
Hakikat-i dünyayı olduğu gibi açar, gösterir. Çirkin dünyayı, ne kadar çirkin olduğunu göstermekle, beşerin yüzünü ondan çevirtir, Sânie bakan güzel dünyanın güzel yüzünü gösterir, beşerin gözünü ona diktirir. Hakikî hikmeti ders verir, kâinat kitabının mânâlarını talim eder, hurufat ve nukuşlarına az bakar. Sarhoş felsefe gibi çirkine âşık olup, mânâyı unutturup, hurufatın nukuşuyla insanların vaktini mâlâyâniyatta sarf ettirmiyor.
ahkâm: hükümler (bk. ḥ-k-m) aksâm-ı tevhid: tevhidin kısımları (bk. v-ḥ-d) alâmet: belirti, işaret âlem-i gayb: gayb âlemi, görünmeyen âlem (bk. a-l-m; ğ-y-b) asfiya: Hz. Peygamber yolundan giden ilim ve velâyet sahibi hâlis kullar (bk. ṣ-f-y) bâtın: iç beşer: insan beyan: açıklama (bk. b-y-n) burhan: güçlü delil cem etmek: toplamak (bk. c-m-a) eâzım-ı insaniye: insanların ileri gelenleri (bk. a-ẓ-m) Esmâ-i Hüsnâ: Allah’ın güzel isimleri (bk. s-m-v; ḥ-s-n) evliya: veliler, Allah dostları (bk. v-l-y) hakaik-ı âliye-i İlâhiye: İlâhî yüce hakikatler (bk. ḥ-ḳ-ḳ; e-l-h) hakikat-i dünya: dünyanın gerçek mahiyeti, aslı esası (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikî: gerçek ve doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakkaniyet: doğruluk, gerçeklik (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hâsiyet: özellik, hususiyet hikmet: herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olduğunu gösteren ilim, bilgi (bk. ḥ-k-m)
hikmet-i beşeriye: insanların geliştirdikleri fikir, felsefe (bk. ḥ-k-m) hikmet-i Kur’âniye: Kur’ân’ın hikmeti (bk. ḥ-k-m) hurufat: harfler hükema: âlimler, filozoflar (bk. ḥ-k-m) hükema-yı işrâkıyyun: bilginin kaynağının mânevî aydınlanma, sezgi ve ilham olduğu görüşünü savunan filozoflar (bk. ḥ-k-m) i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) iktiza: gerektirme işrâkıyyun: bilginin kaynağının manevi aydınlanma, sezgi ve ilham olduğu görüşünde olan felsefeciler kat’iyen: kesinlikle kavî: güçlü, kuvvetli kemâl-i muvazene: tam bir denge (bk. k-m-l; v-z-n) Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân (bk. ḥ-k-m) levâzımât: gereklilikler maarif: bilgiler (bk. a-r-f) mâlâyâniyat: faydasız, boş şeyler melekût: birşeyin iç yüzü, aslı, esası (bk. m-l-k) merâtib: mertebeler, dereceler muhafaza: koruma (bk. ḥ-f-ẓ)
muhtasar: kısa muvazene: denge (bk. v-z-n) münevver: nurlu (bk. n-v-r) netâic-i efkâr: fikirlerin neticesi (bk. f-k-r) nukuş: nakışlar, işlemeler (bk. n-ḳ-ş) nüfuz etme: geçme rububiyet: Rablık; Allah’ın herbir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri vermesi, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulundurması (bk. r-b-b) ruhanî: maddî yapısı olmayan manevî varlık (bk. r-v-ḥ) sadık: doğru (bk. ṣ-d-ḳ) Sâni: herşeyi san’atla yaratan Allah (bk. ṣ-n-a) sarf etmek: harcamak sukut: alçalma, düşüş şakirt: talebe şuûnat: haller, fiil ve işler (bk. ş-e-n) taksimü’l-a’mâl: işbölümü talim etmek: öğretmek (bk. a-l-m) tenasüb: uygunluk (bk. n-s-b) ulûhiyet: ilâhlık (bk. e-l-h) ulviyet: yücelik umur: işler zahir: açık (bk. ẓ-h-r) ziya: ışık
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– Üçüncü Şule – İKİNCİ ZİYA, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
Demek oluyor ki, beyanat-ı Kur’âniye beşerin ilm-i cüz’îsine, bahusus bir ümmînin ilmine müstenid olamaz. Belki, bir ilm-i muhite istinad ediyor; ve cemî eşyayı birden görebilir, ezel ve ebed ortasında bütün hakaikı bir anda müşahede eder bir Zâtın kelâmıdır. Âmennâ… – Sözler 25.3.1.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
Demek oluyor ki, beyanat-ı Kur’âniye beşerin ilm-i cüz’îsine, bahusus bir ümmînin ilmine müstenid olamaz. Belki, bir ilm-i muhite istinad ediyor; ve cemî eşyayı birden görebilir, ezel ve ebed ortasında bütün hakaikı bir anda müşahede eder bir Zâtın kelâmıdır. Âmennâ… – Sözler 25.3.1.
İlahi Vahyin Evrensel Dengesi
Bu metin, Kur’an-ı Kerim’in mucizevi anlatım gücünü ve kainatın hakikatlerini ifade etmedeki eşsiz dengesini ele almaktadır.
Kur’an’ın ayetleri, karanlık bir cahiliye dönemini aydınlatan manevi nurlar olarak betimlenmekte ve varlık alemini birer zikir ehline dönüştürdüğü vurgulanmaktadır.
Metinde kullanılan muazzam bir ağaç benzetmesi, Kur’an’ın yaratılışın başlangıcından sonuna kadar tüm detayları birbiriyle uyumlu ve kusursuz bir nizam içinde tasvir ettiğini göstermektedir.
Bu bütüncül bakış açısı, metne göre, ancak her şeyi aynı anda kuşatan ilahi bir ilmin eseri olabilir.
İslam’ın esasları ve imanın şartları arasındaki bu sarsılmaz tenasüp ve denge, Kur’an’ın insanüstü bir kelam olduğunun en güçlü kanıtı olarak sunulur.
Sonuç olarak, Kur’an’ın varlık tılsımını çözen ve eşyayı hakiki mahiyetiyle tarif eden tek rehber olduğu ifade edilmektedir.
Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyânın büyük bir vech-i i’câzı On Üçüncü Sözde beyan edilmiştir. Kardeşleri olan sair vücuh-u i’caziye sırasına girmek için bu makama alınmıştır.
İşte, Kur’ân’ın herbir âyeti, birer necm-i sâkıp gibi i’caz ve hidayet nurunu neşirle küfür ve gaflet zulümâtını dağıttığını görmek ve zevk etmek istersen, kendini Kur’ân’ın nüzulünden evvel olan o asr-ı cahiliyette ve o sahrâ-yı bedeviyette farz et ki, herşey zulmet-i cehil ve gaflet altında, perde-i cumud-u tabiata sarılmış olduğu bir anda, birden Kur’ân’ın lisan-ı ulvîsinden
gibi âyetleri işit, bak: O ölmüş veya yatmış mevcudat-ı âlem سَبَّحَ، يُسَبِّحُ sadâsıyla, işitenlerin zihninde nasıl diriliyorlar, hüşyar oluyorlar, kıyam edip zikrediyorlar.
Hem o karanlık gökyüzünde birer câmid ateşpare olan yıldızlar ve yerdeki perişan mahlûkat
sayhasıyla, işitenin nazarında nasıl gökyüzü bir ağız, bütün yıldızlar birer kelime-i hikmetnümâ, birer
Dipnot-1
“Göklerde ve yerde ne varsa Allah’ı tesbih eder. Onun kudreti herşeye galiptir ve hikmeti herşeyi kuşatır.” Hadid Sûresi, 57:1.
Dipnot-2
“Göklerde ne var, yerde ne varsa, hepsi o Allah’ı tesbih eder ki, herşeyin hakikî sahibidir, her türlü noksandan münezzehtir, kudreti herşeye galiptir ve hikmeti herşeyi kuşatır.” Cum’a Sûresi, 62:1.
Dipnot-3
“Yedi gök ve yer Onu tesbih eder.” İsrâ Sûresi, 17:44.
asr-ı cahiliyet: cehâlet asrı, İslâmdan önceki asır ateşpare: ateş parçası beyan edilmek: açıklanmak (bk. b-y-n) câmid: cansız farz etmek: varsaymak gaflet: umursamazlık, duyarsızlık; âhiretten ve Allah’ın emir ve yasaklarından habersiz davranma hali (bk. ğ-f-l) hidayet: doğru ve hak yolda oluş, İslâmiyet (bk. h-d-y) hüşyar: uyanık i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) kelime-i hikmetnümâ: hikmetli kelime (bk. k-l-m; ḥ-k-m)
sadâ: ses sahrâ-yı bedeviyet: göçebe Arapların yaşadığı çöl sair: diğer sayha: sesleniş şule: ışık vech-i i’câz: mu’cizelik yönü (bk. a-c-z) vücuh-u i’câz: mu’cizelik yönleri (bk. a-c-z) zikretmek: Allah’ı anmak ziya: ışık, parlaklık zulmet-i cehil ve gaflet: cehalet ve gaflet karanlığı (bk. ẓ-l-m; ğ-f-l) zulümât: karanlıklar (bk. ẓ-l-m)
nur-u hakikat-edâ; ve arz bir kafa, ve ber ve bahir birer lisan, ve bütün hayvânat ve nebâtat birer kelime-i tesbihfeşan suretinde arz-ı didar eder. Yoksa, bu zamandan tâ o zamana bakmakla mezkûr zevkin dekaikini göremezsin. Evet, o zamandan beri nurunu neşreden ve mürur-u zamanla ulûm-u müteârife hükmüne geçen ve sair neyyirât-ı İslâmiye ile parlayan ve Kur’ân’ın güneşiyle gündüz rengini alan bir vaziyetle veyahut sathî ve basit bir perde-i ülfetle baksan, elbette herbir âyetin ne kadar tatlı bir zemzeme-i i’caz içinde ne çeşit zulümâtı dağıttığını hakkıyla göremezsin ve birçok envâ-ı i’câzı içinde bu nevi i’câzını zevk edemezsin.
Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyânın en yüksek derece-i i’câzına bakmak istersen, şu temsil dürbünüyle bak. Şöyle ki:
Gayet büyük ve garip ve gayetle yayılmış acip bir ağaç farz edelim ki, o ağaç geniş bir perde-i gayb altında, bir tabaka-i mesturiyet içinde saklanmıştır. Malûmdur ki, bir ağacın, insanın âzâları gibi onun dalları, meyveleri, yaprakları, çiçekleri gibi bütün uzuvları arasında bir münasebet, bir tenasüp, bir muvazenet lâzımdır. Herbir cüz’ü, o ağacın mahiyetine göre bir şekil alır, bir suret verilir. İşte, hiç görülmeyen—ve hâlâ görünmüyor—o ağaca dair biri çıksa, perde üstünde onun herbir âzasına mukabil bir resim çekse, bir hudut çizse; daldan meyveye, meyveden yaprağa bir tenasüple bir suret tersim etse ve birbirinden nihayet uzak mebde’ ve müntehâsının ortasında uzuvlarının aynı şekil ve suretini gösterecek muvafık tersimatla doldursa, elbette şüphe kalmaz ki, o ressam bütün o gaybî ağacı gayb-âşinâ nazarıyla görür, ihata eder, sonra tasvir eder.
Aynen onun gibi, Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan dahi, hakikat-i mümkinâta dair—ki o hakikat, dünyanın iptidâsından tut, tâ âhiretin en nihayetine kadar uzanmış ve Arştan ferşe, zerreden şemse kadar yayılmış olan şecere-i hilkatin hakikatine
acip: ilginç, hayret verici âhiret: öteki dünya, öldükten sonraki hayat (bk. e-ḫ-r) Arş: Allah’ın büyüklüğünün ve yüceliğinin tecelli ettiği yer (bk. c-l-y) arz: yer, dünya arz-ı didar: kendini gösterme âzâ: organlar bahir: deniz ber: kara cüz’: parça (bk. c-z-e) dekaik: incelikler derece-i i’câz: mu’cizelik derecesi (bk. a-c-z) envâ-ı i’câz: mu’cizelik çeşitleri (bk. a-c-z) farz etmek: varsaymak ferş: yer gayb-âşinâ: gaybı bilen, görünmeyenden haberi olan (bk. ğ-y-b) gaybî: görünmeyen (bk. ğ-y-b) hakikat: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat-i mümkinât: yaratılanların, var edilenlerin gerçeği (bk. ḥ-ḳ-ḳ; m-k-n) hayvânat: hayvanlar (bk. ḥ-y-y) i’câz: mu’cizelik (bk. a-c-z)
ihata etmek: kuşatmak, kapsamak iptidâ: başlangıç kelime-i tesbihfeşan: Allah’ı çok çok tesbih eden kelime (bk. k-l-m; s-b-ḥ) Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan: açıklamalarıyla benzerini yapmakta akılları âciz bırakan Kur’ân (bk. a-c-z; b-y-n) lisan: dil mahiyet: özellik, temel iç yapı malûm: bilinen (bk. a-l-m) mebde’: başlangıç mezkûr: sözü geçen mukabil: karşılık muvafık: uygun muvazenet: denge (bk. v-z-n)münasebet: bağlantı, ilişki (bk. n-s-b) müntehâ: en son nokta mürur-u zaman: zamanın geçmesi nazar: bakış (bk. n-ẓ-r) nebâtat: bitkiler neşretmek: yaymak nevi: çeşit neyyirât-ı İslâmiye: İslâmın nurlu hakikatleri (bk. n-v-r; s-l-m) nihayet: son nur-u hakikat-edâ: gerçeği gösteren nur (bk. n-v-r; ḥ-ḳ-ḳ)
perde-i gayb: gayb perdesi (bk. ğ-y-b) perde-i ülfet: alışkanlık perdesi sathî: yüzeysel suret: şekil, biçim (bk. ṣ-v-r) şecere-i hilkat: yaratılış ağacı (bk. ḫ-l-ḳ) şems: güneş tabaka-i mesturiyet: gizlilik tabakası tasvir etmek: resmini yapmak (bk. ṣ-v-r) temsil: kıyaslama tarzında benzetme, analoji (bk. m-s̱-l) tenasüp: uygunluk (bk. n-s-b) tersim etmek: resimlemek tersimat: resimlemeler ulûm-u müteârife: herkesçe bilinen bilgiler (bk. a-l-m; a-r-f) uzuv: organ zemzeme-i i’câz: mu’cizelik nağmesi ve ahengi (bk. a-c-z) zerre: atom zulümât: karanlıklar (bk. ẓ-l-m)
dair—beyanat-ı Kur’âniye o kadar tenasübü muhafaza etmiş ve herbir uzva ve meyveye lâyık bir suret vermiştir ki, bütün muhakkikler nihayet-i tahkikinde Kur’ân’ın tasvirine “Mâşaallah, bârekâllah” deyip, “Tılsım-ı kâinatı ve muammâ-yı hilkati keşif ve fetheden yalnız sensin, ey Kur’ân-ı Kerîm” demişler.
وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ اْلاَعْلٰى 1
temsilde kusur yok, esmâ ve sıfât-ı İlâhiye ve şuûn ve ef’âl-i Rabbâniye bir şecere-i tûbâ-i nur hükmünde temsil edilmekle, o şecere-i nuraniyenin daire-i azameti ezelden ebede uzanıp gidiyor. Hudud-u kibriyâsı, gayr-ı mütenâhi fezâ-yı ıtlakta yayılıp ihata ediyor. Hudud-u icraatı
hududuna kadar intişar etmiş o hakikat-i nuraniyeyi bütün dal ve budaklarıyla, gayat ve meyveleriyle, o kadar tenasüple, birbirine uygun, birbirine lâyık, birbirini kırmayacak, birbirinin hükmünü bozmayacak, birbirinden tevahhuş etmeyecek bir surette o hakaik-ı esmâ ve sıfâtı ve şuûn ve ef’âli beyan eder ki, bütün ehl-i keşif ve hakikat ve daire-i melekûtta cevelân eden bütün ashab-ı irfan ve hikmet, o beyanat-ı Kur’âniyeye karşı “Sübhânallah” deyip “Ne kadar doğru, ne kadar mutabık, ne kadar güzel, ne kadar lâyık” diyerek tasdik ediyorlar.
Meselâ, bütün daire-i imkân ve daire-i vücuba bakan, hem o iki şecere-i azîmenin
Dipnot-1
“En yüce misaller Allah içindir.” Nahl Sûresi, 16:60.
Dipnot-2
“O, kişiyle kalbinin arasına girer.” Enfâl Sûresi, 8:24.
Dipnot-3
“Daneleri ve çekirdekleri çatlatan Odur.” En’âm Sûresi, 6:95.
Dipnot-4
“Gökler Onun kudret eliyle dürülmüştür.” Zümer Sûresi, 39:67.
Dipnot-5
“Gökleri ve yeri altı günde yarattı.” Hûd Sûresi, 11:7.
ashab-ı irfan ve hikmet: ilim ve hikmet sahibi kimseler (bk. a-r-f; ḥ-k-m) barekâllah: Allah ne mübarek yaratmış (bk. b-r-k) beyan etmek: açıklamak (bk. b-y-n) beyanat-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın açıklamaları (bk. b-y-n) cevelân: dolaşma, gezme daire-i azamet: büyüklük dairesi (bk. a-ẓ-m) daire-i imkân: varlığı da yokluğu da eşit olan daire, kâinat (bk. m-k-n) daire-i melekût: eşyanın iç yüzüyle alakalı daire, gayb dairesi (bk. m-l-k) daire-i vücub: hiç değişikliğe uğramayan varlığı zorunlu olan İlâhlık dairesi (bk. v-c-b) ebed: sonu olmayan gelecek zaman, sonsuz (bk. e-b-d) ehl-i keşif ve hakikat: gayb âlemine ait bilinmeyen hakikatleri Cenab-ı Allah’ın lütfu ve ihsanıyla bilen kimseler (bk. k-ş-f; ḥ-ḳ-ḳ)
esmâ ve sıfât-ı İlâhiye: Allah’ın isim ve sıfatları (bk. s-m-v; v-ṣ-f; e-l-h) ezel: başlangıcı olmayan, sonsuz (bk. e-z-l) fethetmek: açma fezâ-yı ıtlak: uçsuz bucaksız gökyüzü, uzay (bk. ṭ-l-ḳ) gayat: gayeler gayr-ı mütenâhi: sonsuz hakaik-ı esmâ ve sıfât ve şuûn ve ef’âl: Allah’ın isimlerinin, sıfatlarının, işlerinin ve fiillerinin hakikatleri (bk. ḥ-ḳ-ḳ; s-m-v; v-ṣ-f; f-a-l) hakikat-i nuraniye: nurlu gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ; n-v-r) hudud: sınır, uç hudud-u icraat: icraatın sınırı hudud-u kibriya: büyüklüğün hududu (bk. k-b-r) ihata etmek: kuşatmak intişar etmek: yayılmak keşif: açığa çıkarma (bk. k-ş-f) mâşaallah: Allah ne güzel dilemiş ve yapmış muammâ-yı hilkat: yaratılıştaki sır ve gizlilikler (bk. ḫ-l-ḳ) muhafaza etmek: korumak (bk. ḥ-f-ẓ)
muhakkik: gerçekleri araştıran ve delilleriyle bilen âlimler (bk. ḥ-ḳ-ḳ) mutabık: uygun nihayet-i tahkik: araştırmanın sonu (bk. ḥ-ḳ-ḳ) suret: şekil, biçim (bk. ṣ-v-r) Sübhânallah: “Allah her türlü eksiklikten sonsuz derecede yücedir” (bk. s-b-ḥ) şecere-i azîme: büyük ağaç (bk. a-ẓ-m) şecere-i nuraniye: nurlu ağaç (bk. n-v-r) şecere-i tûbâ-i nur: nurlu tûbâ ağacı (bk. n-v-r) şuûn ve ef’âl-i Rabbâniye: Allah’ın işleri ve fiilleri (bk. ş-e-n; f-a-l; r-b-b) tasdik etmek: doğruluğunu onaylamak (bk. ṣ-d-ḳ) tasvir: resimleme; anlatma, ifade etme (bk. ṣ-v-r) tenasüb: uygunluk (bk. n-s-b) tevahhuş: korkmak, ürkmek tılsım-ı kâinat: kâinatın tılsımı, gizemi (bk. k-v-n) uzuv: organ
birtek dalı hükmünde olan imanın erkân-ı sittesi ve o erkânın dal ve budaklarının en ince meyve ve çiçekleri aralarında o kadar bir tenasüp gözetilerek tasvir eder ve o derece bir muvazenet suretinde tarif eder ve o mertebe bir münasebet tarzında izhar eder ki, akl-ı beşer idrakinden âciz ve hüsnüne karşı hayran kalır. Ve o iman dalının budağı hükmünde olan İslâmiyetin erkân-ı hamsesi aralarında ve o erkânın tâ en ince teferruatı, en küçük âdâbı ve en uzak gayâtı ve en derin hikemiyâtı ve en cüz’î semerâtına varıncaya kadar, aralarında hüsn-ü tenasüp ve kemâl-i münasebet ve tam bir muvazenet muhafaza ettiğine delil ise, o Kur’ân-ı câmiin nusus ve vücuhundan ve işârat ve rümuzundan çıkan şeriat-ı kübrâ-yı İslâmiyenin kemâl-i intizamı ve muvazeneti ve hüsn-ü tenasübü ve rasaneti, cerh edilmez bir şahid-i âdil, şüphe getirmez bir burhan-ı kàtı’dır.
Demek oluyor ki, beyanat-ı Kur’âniye beşerin ilm-i cüz’îsine, bahusus bir ümmînin ilmine müstenid olamaz. Belki, bir ilm-i muhite istinad ediyor; ve cemî eşyayı birden görebilir, ezel ve ebed ortasında bütün hakaikı bir anda müşahede eder bir Zâtın kelâmıdır. Âmennâ…
âciz: güçsüz (bk. a-c-z) âdâb: edep kuralları akl-ı beşer: insan aklı âmennâ: iman ettik, inandık (bk. e-m-n) bahusus: özellikle beşer: insan beyanat-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın açıklamaları (bk. b-y-n) burhan-ı kàtı’: sağlam delil cemî: bütün (bk. c-m-a) cerh edilmek: çürütülmek cihet: yön cüz’î: küçük (bk. c-z-e) ebed: sonu olmayan, sonsuz (bk. e-b-d) erkân: esaslar, şartlar (bk. r-k-n) erkân-ı hamse: beş esas (bk. r-k-n) erkân-ı sitte: altı esas (bk. r-k-n) eşya: şeyler, varlıklar ezel: başlangıcı olmayan, sonsuz (bk. e-z-l) felsefe ve hikmet-i insaniye: insanların geliştirdikleri fikir, felsefe ve ilim (bk. ḥ-k-m) felsefe-i beşeriye: insanların geliştirdikleri fikir, felsefe gayât: gayeler hakaik: gerçekler, doğrular (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hâsiyet: özellik hikemiyât: hikmetler, gayeler, faydalar (bk. ḥ-k-m)
hikmet-i Kur’âniye: Kur’ân’ın hikmeti (bk. ḥ-k-m) hüsn: güzellik (bk. ḥ-s-n) hüsn-ü tenasüp: güzel bir uygunluk (bk. ḥ-s-n; n-s-b) idrak: anlayış, kavrayış ilm-i cüz’î: çok az ilim (bk. a-l-m; c-z-e) ilm-i muhit: herşeyi kuşatan ve herşeyi içine alan ilim (bk. a-l-m) istinad: dayanma (bk. s-n-d) işârat: işaretler izah: açıklama izhar: gösterme (bk. ẓ-h-r) kelâm: söz, ifade (bk. k-l-m) kemâl-i intizam: mükemmel düzen (bk. k-m-l; n-ẓ-m) kemâl-i münasebet: mükemmel bir bağlantı (bk. k-m-l; n-s-b) Kur’ân-ı câmii: herşeyi içine alan Kur’ân (bk. c-m-a) mahiyet: öz nitelik, özellik mertebe: derece mevcudat: varlıklar (bk. v-c-d) meydan-ı muaraza: sözle mücadele meydanı muvazene: karşılaştırma (bk. v-z-n) muvazenet: denge, denklik (bk. v-z-n) münasebet: ilişki, bağlantı (bk. n-s-b)
müstenid olmak: dayanmak (bk. s-n-d) müşahede etmek: görmek (bk. ş-h-d) nusus: nasslar, açık hükümler rasanet: sağlamlık rümuz: işaretler, semboller sair: diğer Sâni: herşeyi san’atlı bir şekilde yaratan Allah (bk. ṣ-n-a) semerât: meyveler sukut etmek: alçalmak suret: şekil (bk. ṣ-v-r) şahid-i âdil: âdaletli şahit (bk. ş-h-d; a-d-l) şeriat-i kübrâ-yı İslâmiye: büyük İslâm şeriatı (bk. ş-r-a; k-b-r; s-l-m) tafsilen: ayrıntılı olarak tarif etmek: anlatmak, tanıtmak (bk. a-r-f) tasvir: anlatmak, ifade etmek; resimlemek (bk. ṣ-v-r) teferruat: ayrıntılar temsil: kıyaslama tarzında benzetme, analoji (bk. m-s̱-l) tenasüp: uygunluk (bk. n-s-b) ümmî: okuma yazma bilmeyen, tahsil görmemiş vücuh: vecihler, yönler
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– Üçüncü Şule – BİRİNCİ ZİYA, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
Kur’ân, başka kelâmlarla kabil-i kıyas olamaz. Çünkü, kelâmın tabakaları, ulviyet ve kuvvet ve hüsn-ü cemâl cihetinden dört menbaı var: Biri mütekellim, biri muhatap, biri maksat, biri makamdır. Ediplerin, yanlış olarak yalnız makam gösterdikleri gibi değildir. Öyle ise, sözde kim söylemiş, kime söylemiş, niçin söylemiş, ne makamda söylemiş ise bak. Yalnız söze bakıp durma. – Sözler 25.2.3.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
Bu eser, Kur’an-ı Kerim’in benzersizliğini ve insan sözüyle kıyaslanamayacak kadar yüce olan mucizevi mahiyetini merkeze alır.
Yazar, kutsal metnin kelimelerini gökyüzündeki yıldızlara benzetirken, beşeriyetin ürettiği sözleri bu yıldızların aynadaki zayıf yansımaları olarak niteler.
Metinde Kur’an, kökleri derinlerde olan ve meyveleriyle tüm İslam dünyasını besleyen bir ağaç olarak tasvir edilir.
Yüzyıllar geçmesine rağmen bu mukaddes hitabın tazeliğini ve güzelliğini koruması, onun ilahi kaynağının en somut delili olarak sunulur.
İnsanların kendi sığ düşünceleriyle bu yüce kelama nazire yapmaya çalışmaları, muhteşem bir sarayın mimarisini bozup onu çocukça süslerle değiştirmeye çalışan birinin düştüğü gülünç duruma benzetilir.
Sonuç olarak kaynak, Kur’an’ın ebedi bir rehber olduğunu ve taklit edilmesinin imkansızlığını güçlü teşbihlerle ortaya koyar.
Şu risalenin başında, şimdiye kadar tahkik namına bîtarafâne muhakeme suretinde Kur’ân’ın i’câzını muannid bir hasma kabul ettirmek için, Kur’ân’ın çok hukukunu gizli bıraktık. O güneşi mumlar sırasına getirip muvazene ediyorduk. Şimdi tahkik, vazifesini ifa edip, parlak bir surette i’câzını ispat etti. Şimdi ise, tahkik namına değil, hakikat namına bir iki sözle, Kur’ân’ın muvazeneye gelmez hakikî makamına işaret edeceğiz.
Evet, sair kelâmların Kur’ân’ın âyâtına nisbeti, şişelerdeki görünen yıldızların küçücük akisleriyle yıldızların aynına nisbeti gibidir. Evet, herbiri birer hakikat-i sabiteyi tasvir eden, gösteren Kur’ân’ın kelimâtı nerede, beşerin fikri ve duygularının âyineciklerinde kelimâtıyla tersim ettikleri mânâlar nerede? Evet, envâr-ı hidayeti ilham eden ve şems ve kamerin Hâlık-ı Zülcelâlinin kelâmı olan Kur’ân’ın melâike-misal zîhayat kelimâtı nerede; beşerin hevesâtını uyandırmak için sehhar nefisleriyle, müzevver incelikleriyle ısırıcı kelimâtı nerede? Evet, ısırıcı haşarat ve böceklerin mübarek melâike ve nuranî ruhanîlere nisbeti ne ise, beşerin kelimâtı Kur’ân’ın kelimâtına nisbeti odur. Şu hakikatleri, Yirmi Beşinci Sözle beraber, geçen yirmi dört adet Sözler ispat etmiştir. Şu dâvâmız mücerret değil; burhanı, geçmiş neticedir. Evet, herbiri cevâhir-i hidayetin birer sadefi ve hakaik-ı imaniyenin birer menbaı ve esâsât-ı İslâmiyenin birer madeni ve doğrudan doğruya Arşu’r-Rahmân’dan gelen ve kâinatın fevkinde ve haricinde insana bakıp inen ve ilim ve kudret ve iradeyi tazammun eden ve hitab-ı ezelî olan elfâz-ı Kur’âniye nerede; insanın hevâî, hevaperestâne, vâhi, hevesperverâne elfâzı nerede?
Evet, Kur’ân, bir şecere-i tûbâ hükmüne geçip, şu âlem-i İslâmiyeyi bütün mâneviyâtıyla, şeâir ve kemâlâtıyla, desâtir ve ahkâmıyla yapraklar suretinde neşredip, asfiya ve evliyasını birer çiçek hükmünde o ağacın âb-ı hayatıyla taze, güzel gösterip, bütün kemâlât ve hakaik-ı kevniye ve İlâhiyeyi semere verip, meyvelerindeki çok çekirdekleri amelî birer düstur, birer program hükmüne
âb-ı hayat: hayat suyu (bk. ḥ-y-y) ahkâm: hükümler (bk. ḥ-k-m) akis: yansıma âlem-i İslâmiye: İslâm dünyası (bk. a-l-m; s-l-m) amelî: amelle ilgili Arşu’r-Rahmân: bütün yaratılmışları şefkat ve merhametle besleyip büyüten Rahmân isminin tasarruf dairesi, makamı (bk. a-r-ş; r-ḥ-m) asfiya: Hz. Peygamberin yolundan giden ilim ve velâyet sahibi insanlar (bk. ṣ-f-y) âyât: ayetler âyinecik: küçük ayna ayn: kendisi beşer: insanlar bîtarafâne: tarafsız bir şekilde burhan: güçlü delil cevâhir-i hidayet: hidayet cevherleri (bk. h-d-y) desâtir: düsturlar, prensipler düstur: kural, prensip elfâz: kelimeler, sözler elfâz-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın kelimeleri, sözleri envâr-ı hidayet: hidayet nurları (bk. n-v-r; h-d-y) esâsât-ı İslâmiye: İslâmın esasları (bk. s-l-m) evliya: veliler, Allah dostları (bk. v-l-y) fevkinde: üstünde hakaik-i imaniye: iman hakikatleri (bk. ḥ-ḳ-ḳ; e-m-n)
hakaik-i kevniye: yaratılışla ilgili İlâhî gerçekler (bk. ḥ-ḳ-ḳ; k-v-n) hakikat: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat-i sabite: sabit ve değişmez gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikî: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) Hâlık-ı Zülcelâl: sonsuz haşmet ve yücelik sahibi, herşeyi yoktan yaratan Allah (bk. ḫ-l-ḳ; ẕü; c-l-l) haricinde: dışında hasım: düşman haşarat: zehirli böcekler hevâî: nefsin isteklerine düşkün (bk. h-v-y) hevaperestâne: nefsin arzu ve isteklerinin peşinde olurcasına (bk. h-v-y) hevesât: hevesler, arzu ve istekler hevesperverâne: hevesine düşkün bir şekilde hitab-ı ezelî: ezelden gelen hitap (bk. ḫ-ṭ-b; e-z-l) i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) ifa etmek: yerine getirmek irade: dileme, tercih etme (bk. r-v-d) kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n) kamer: ay kelâm: söz, konuşma (bk. k-l-m) kelimât: kelimeler (bk. k-l-m) kemâlât: mükemmellikler, üstün özellikler (bk. k-m-l)
kudret: güç, kuvvet (bk. ḳ-d-r) makam: konum, yer melâike: melekler (bk. m-l-k) melâike-misal: melekler gibi (bk. m-l-k; m-s̱-l) menba: kaynak muannid: inatçı muvazene: karşılaştırma (bk. v-z-n) mücerret: soyut müzevver: uydurulmuş nam: ad neşretmek: yaymak nisbet: oran, kıyas (bk. n-s-b) nuranî: nurlu (bk. n-v-r) ruhanî: maddî yapısı olmayan, ruh âlemine ait varlık (bk. r-v-ḥ) sadef: inci kabuğu sair: diğer sehhar: büyüleyen semere: meyve suret: şekil (bk. ṣ-v-r) şeâir: işaretler, İslâma sembol olmuş iş ve ibadetler (bk. ş-a-r) şecere-i tûbâ: tuba ağacı şems: güneş tahkik: doğruluğunu araştırma (bk. ḥ-ḳ-ḳ) tasvir: anlatma, ifade etme (bk. ṣ-v-r) tazammun eden: içine alan tersim etmek: resimlemek vâhi: zayıf, önemsiz zîhayat: hayat sahibi, canlı (bk. ẕî; h-y-y)
geçip, yine meyvedar ağaç hükmünde müteselsil hakaikı gösteren Kur’ân nerede; beşerin malûmumuz olan kelâmı nerede? Eyne’s-serâ mine’s-Süreyyâ?
Bin üç yüz elli senedir, Kur’ân-ı Hakîm, bütün hakaikını kâinat çarşısında açıp teşhir ettiği halde, herkes, her millet, her memleket onun cevahirinden, hakaikından almıştır ve alıyorlar. Halbuki, ne o ülfet, ne o mebzuliyet, ne o mürur-u zaman, ne o büyük tahavvülâtlar, onun kıymettar hakaikına, onun güzel üslûplarına halel verememiş, ihtiyarlatmamış, kurutmamış, kıymetten düşürmemiş, hüsnünü söndürmemiştir. Şu hâl tek başıyla bir i’cazdır.
Şimdi biri çıksa, Kur’ân’ın getirdiği hakaikten bir kısmına kendi hevesince çocukça bir intizam verse, Kur’ân’ın bazı âyâtına muâraza için nisbet etse, “Kur’ân’a yakın bir kelâm söyledim” dese, öyle ahmakane bir sözdür ki: Meselâ, taşları muhtelif cevahirden bir saray-ı muhteşemi yapan ve o taşların vaziyetinde umum sarayın nukuş-u âliyesine bakan mizanlı nakışlarla tezyin eden bir ustanın san’atıyla; o nukuş-u âliyeden fehmi kasır, o sarayın bütün cevahir ve ziynetlerinden bîbehre bir âdi adam, âdi hanelerin bir ustası, o saraya girip, o kıymettar taşlardaki ulvî nakışları bozup, çocukça hevesine göre, âdi bir hanenin vaziyetine göre bir intizam, bir suret verse ve çocukların nazarına hoş görünecek bazı boncukları taksa, sonra “Bakınız, o sarayın ustasından daha ziyade maharet ve servetim var ve kıymettar ziynetlerim var” dese, divanece bir hezeyan eden bir sahtekârın nisbet-i san’atı gibidir.
âdi: basit, sıradan ahmakane: ahmakça âyât: âyetler beşer: insanlar bîbehre: mahrum cevahir: cevherler, kıymetli taşlar divanece: akılsızca, delice eyne’s-serâ mine’s-Süreyya: “yer nerede, Ülker takım yıldızı nerede?” (birbirine zıt ve uzak şeyler için söylenir) fehm: anlama, kavrayış hakaik: gerçekler, doğrular (bk. ḥ-ḳ-ḳ) halel: eksiklik, zarar hezeyan: deli saçması, saçmalama hüsn: güzellik (bk. ḥ-s-n) i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z)
intizam: düzen (bk. n-ẓ-m) kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n) kasır: eksik, noksan kelâm: söz, ifade (bk. k-l-m) Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân (bk. ḥ-k-m) maharet: beceri, ustalık malûm: bilinen (bk. a-l-m) mebzuliyet: bolluk, çokluk meyvedar: meyveli, verimli mizanlı: ölçülü (bk. v-z-n) muâraza: sözle mücadele, karşı gelme muhtelif: değişik, çeşitli mürur-u zaman: zamanın geçmesi
müteselsil: zincirleme, peşpeşe gelen nazar: bakış (bk. n-ẓ-r) nisbet: ölçü, kıyas (bk. n-s-b) nisbet-i san’at: san’atı kıyaslama (bk. n-s-b; ṣ-n-a) nukuş-u âliye: yüksek nakışlar (bk. n-ḳ-ş) saray-ı muhteşem: muhteşem, görkemli saray suret: şekil (bk. ṣ-v-r) tahavvülât: değişiklikler teşhir: sergileme tezyin etmek: süslemek (bk. z-y-n) ulvî: yüce, yüksek umum: bütün ülfet: alışkanlık ziyade: çok, fazla ziynet: süs (bk. z-y-n)
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– İkinci Şule – ÜÇÜNCÜ NUR, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
Kur’ân, başka kelâmlarla kabil-i kıyas olamaz. Çünkü, kelâmın tabakaları, ulviyet ve kuvvet ve hüsn-ü cemâl cihetinden dört menbaı var: Biri mütekellim, biri muhatap, biri maksat, biri makamdır. Ediplerin, yanlış olarak yalnız makam gösterdikleri gibi değildir. Öyle ise, sözde kim söylemiş, kime söylemiş, niçin söylemiş, ne makamda söylemiş ise bak. Yalnız söze bakıp durma. – Sözler 25.2.3.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
Kur’ân, başka kelâmlarla kabil-i kıyas olamaz. Çünkü, kelâmın tabakaları, ulviyet ve kuvvet ve hüsn-ü cemâl cihetinden dört menbaı var: Biri mütekellim, biri muhatap, biri maksat, biri makamdır. Ediplerin, yanlış olarak yalnız makam gösterdikleri gibi değildir. Öyle ise, sözde kim söylemiş, kime söylemiş, niçin söylemiş, ne makamda söylemiş ise bak. Yalnız söze bakıp durma. – Sözler 25.2.3.
Kur’an: Söz ve Güç
Bu metin, Kur’an-ı Kerim’in belâgat ve üslubunun diğer insan kelamlarıyla kıyaslanamaz bir ulviyete sahip olduğunu temellendirmektedir.
Bir sözün gücünün sadece söylendiği mekâna değil; söyleyene, muhataba, maksada ve makama bağlı olduğu vurgulanarak ilahi beyanın bu dört kaynaktaki eşsizliği açıklanmaktadır.
Yaratıcı’nın kudret ve iradesini barındıran emirleri, insanın aciz temennilerinden doğan ifadeleriyle karşılaştırılarak Kur’an’ın müessiriyeti ortaya konmaktadır.
Özellikle doğa olayları ve haşrin ispatı üzerinden verilen örneklerle, kavl ile fiilin nasıl birleştiği ve ilahi sanatın beyandaki ihtişamı gösterilmektedir.
Sonuç olarak eser, Kur’an’ın her cümlesinin hakiki bir mülk sahibinin icraatını tasvir eden sarsılmaz bir kuvvet taşıdığını ispat etmektedir.
Şudur ki: Kur’ân, başka kelâmlarla kabil-i kıyas olamaz. Çünkü, kelâmın tabakaları, ulviyet ve kuvvet ve hüsn-ü cemâl cihetinden dört menbaı var: Biri mütekellim, biri muhatap, biri maksat, biri makamdır. Ediplerin, yanlış olarak yalnız makam gösterdikleri gibi değildir. Öyle ise, sözde kim söylemiş, kime söylemiş, niçin söylemiş, ne makamda söylemiş ise bak. Yalnız söze bakıp durma.
Madem kelâm kuvvetini, hüsnünü bu dört menbadan alır. Kur’ân’ın menbaına dikkat edilse, Kur’ân’ın derece-i belâğati, ulviyet ve hüsnü anlaşılır. Evet, madem kelâm, mütekellime bakıyor. Eğer o kelâm emir ve nehiy ise, mütekellimin derecesine göre irade ve kudreti de tazammun eder. O vakit söz mukavemetsûz olur, maddî elektrik gibi tesir eder; kelâmın ulviyet ve kuvveti o nisbette tezayüd eder.
yani “Yâ arz, yâ semâ! İster istemez geliniz, hikmet ve kudretime râm olunuz. Ademden çıkıp, vücutta meşhergâh-ı san’atıma geliniz’ dedi. Onlar da: “Biz kemâl-i itaatle geliyoruz. Bize gösterdiğin her vazifeyi Senin kuvvetinle göreceğiz.” İşte, kuvvet ve iradeyi tazammun eden hakikî ve nâfiz şu emirlerin kuvvet ve ulviyetine bak. Sonra insanların
gibi suret-i emirde cemâdâta hezeyanvâri muhaveresi, hiç o iki emre kabil-i kıyas olabilir mi? Evet, temennîden neş’et eden arzular ve o arzulardan neş’et eden fuzuliyâne emirler nerede, hakikat-i âmiriyetle muttasıf bir âmirin iş başında hakikat-i emri nerede? Evet, emr-i nâfiz, büyük bir âmirin mutî ve büyük bir ordusuna “Arş!” emri nerede? Ve şöyle bir emir, âdi bir neferden işitilse, iki emir sureten bir iken, mânen bir neferle bir ordu kumandanı kadar farkı var.
Dipnot-1
Hûd Sûresi, 11:44.
Dipnot-2
Fussilet Sûresi, 41:11.
Dipnot-3
Ey yer, sâkin ol; ey gök, yarıl; ey kıyamet, kop!
adem: hiçlik, yokluk âdi: basit, sıradan âmir: emreden arş!: haydi! arz: yer cemâdat: cansızlar cihet: yön derece-i belâğat: belâğat derecesi (bk. b-l-ğ) edip: edebiyatçı emr-i nâfiz: etkili, tesir gücü olan emir fuzuliyâne: lüzumsuzca hâcet: ihtiyaç (bk. ḥ-v-c) hakikat-i âmiriyet: emredicilik gerçeği (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikat-i emr: gerçek emir (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hakikî: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) hezeyanvâri: saçma sapan bir şekilde hikmet: herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması (bk. ḥ-k-m)
hüsn: güzellik (bk. ḥ-s-n) hüsn-ü cemâl: güzellik (bk. ḥ-s-n; c-m-l) irade: dileme, tercih etme gücü (bk. r-v-d) kabil-i kıyas: kıyası mümkün kelâm: kelime, söz (bk. k-l-m) kemâl-i itaat: tam bir itaat, mükemmel ve kusursuz bir şekilde boyun eğme (bk. k-m-l) kudret: güç, iktidar (bk. ḳ-d-r) maksat: gaye (bk. ḳ-ṣ-d) menba: kaynak meşhergâh-ı san’at: san’atın sergilendiği yer (bk. ṣ-n-a) muhatap: kendisine karşı konuşulan (bk. ḫ-ṭ-b) muhavere: karşılıklı konuşma mukavemetsûz: dirençsiz mutî: itaat eden
muttasıf: vasıflı mütekellim: konuşan (bk. k-l-m) nâfiz: etkili, hükmü geçen nefer: asker, er nehiy: yasak neş’et: meydana gelme, doğma nisbet: oran (bk. n-s-b) râm olmak: boyun eğmek semâ: gök (bk. s-m-v) suret-i emir: emir şekli (bk. ṣ-v-r) sureten: görünüşte (bk. ṣ-v-r) şule: parıltı tabaka: derece tazammun: içine alma tazammun etmek: içine almak temennî: istek, dua tezâyüd: artma ulviyet: yücelik vücut: varlık (bk. v-c-d)
Şu iki âyette iki emrin kuvvet ve ulviyetine bak, sonra beşerin emirler nev’indeki kelâmına bak. Acaba yıldız böceğinin güneşe nisbeti gibi kalmıyorlar mı? Evet, hakikî bir mâlikin iş başındaki bir tasviri ve hakikî bir san’atkârın işlediği vakit san’atına dair verdiği beyanatı ve hakikî bir mün’imin ihsan başında iken beyan ettiği ihsânâtı, yani, kavl ile fiili birleştirmek, kendi fiilini hem göze, hem kulağa tasvir etmek için şöyle dese: “Bakınız, işte bunu yaptım. Böyle yapıyorum. İşte bunu bunun için yaptım. Bu böyle olacak. Bunun için işte bunu böyle yapıyorum.” Meselâ,
Kur’ân’ın semâsında, şu sûrenin burcunda parlayan yıldız-misal Cennet meyveleri gibi şu tasvirâtı, şu ef’alleri içindeki intizam-ı belâğatle çok tabaka delâilini zikredip, neticesi olan haşri كَذٰلِكَ الْخُرُوجُ tabiriyle ispat edip, sûrenin başında haşri inkâr edenleri ilzam etmek nerede; insanların fuzuliyâne, onlarla teması az olan ef’alden bahisleri nerede? Taklit suretinde çiçek resimleri, hakikî,
Dipnot-1
“Birşeyin olmasını murad ettiği zaman, Onun işi sadece ‘Ol’ demektir; o da oluverir.” Yâsin Sûresi, 36:82.
“Üstlerindeki göğe bakmazlar mı, onu nasıl binâ edip süsledik ki, hiçbir gediği yoktur. • Yeryüzüne döşedik, onda sabit dağlar yarattık, onda her güzel çiftten bitkiler yeşerttik. • Hakka yönelen herbir kul için bunlar görüp ibret alınacak delillerdir. Gökten de bereketli bir su indirdik ve kullar için rızık olsun diye onunla bağları, daneli ekinleri, salkımları üst üste binmiş yüksek hurma ağaçlarını bitirdik. O suyla ölü bir beldeye can verdik. İşte kabrinizden çıkışınız da böyle olacaktır.” Kaf Sûresi, 50:6-11.
beşer: insan beyanat: açıklamalar (bk. b-y-n) delâil: deliller ef’al: fiiller, işler (bk. f-a-l) fuzuliyâne: lüzumsuzca hakikî: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ) haşr: öldükten sonra âhirette tekrar diriltilip Allah’ın huzurunda toplanma (bk. ḥ-ş-r) ihsan: bağış, iyilik (bk. ḥ-s-n) ihsanât: ihsanlar, bağışlar (bk. ḥ-s-n)
ilzam: susturma inkâr: kabul etmeme, yok sayma (bk. n-k-r) intizam-ı belâğat: belâğatin intizam ve düzenliliği (bk. n-ẓ-m; b-l-ğ) kavl: söz kelâm: kelime, söz (bk. k-l-m) mâlik: sahip (bk. m-l-k) mün’im: nimet verici (bk. n-a-m) netice: sonuç nev’: tür, çeşit nisbet: oran, kıyas (bk. n-s-b)
semâ: gök; yücelik (bk. s-m-v) suret: şekil, biçim (bk. ṣ-v-r)tabir: ifade (bk. a-b-r) tasvir: anlatma, ifade etme (bk. ṣ-v-r) tasvirât: tasvirler, anlatımlar (bk. ṣ-v-r) ulviyet: yücelik yıldız-misal: yıldız gibi (bk. m-s̱-l) zikretmek: anmak, belirtmek
hayattar çiçeklere nisbeti derecesinde olamaz! Şu اَفَلَمْ يَنْظُرُوا dan, tâ كَذٰلِكَ الْخُرُوجُ a kadar güzelce meâli söylemek çok uzun gider. Yalnız bir işaret edip geçeceğiz. Şöyle ki:
Sûrenin başında, küffar, haşri inkâr ettiklerinden, Kur’ân onları haşrin kabulüne mecbur etmek için şöylece bast-ı mukaddemat eder, der: “Âyâ, üstünüzdeki semâya bakmıyor musunuz ki, Biz ne keyfiyette, ne kadar muntazam, muhteşem bir surette bina etmişiz. Hem görmüyor musunuz ki, nasıl yıldızlarla, ay ve güneşle tezyin etmişiz, hiçbir kusur ve noksaniyet bırakmamışız. Hem görmüyor musunuz ki, zemini size ne keyfiyette sermişiz, ne kadar hikmetle tefriş etmişiz. O yerde dağları tesbit etmişiz, denizin istilâsından muhafaza etmişiz. Hem görmüyor musunuz, o yerde ne kadar güzel, rengârenk herbir cinsten çift hadravâtı, nebâtâtı halk ettik, yerin her tarafını o güzellerle güzelleştirdik. Hem görmüyor musunuz, ne keyfiyette semâ canibinden bereketli bir suyu gönderiyoruz. O suyla bağ ve bostanları, hububatı, yüksek, leziz meyveli hurma gibi ağaçları halk edip ibâdıma rızkı onunla gönderiyorum, yetiştiriyorum. Hem görmüyor musunuz, o suyla ölmüş memleketi ihyâ ediyorum, binler dünyevî haşirleri icad ediyorum. Nasıl bu nebâtâtı kudretimle bu ölmüş memleketten çıkarıyorum; sizin haşirdeki hurucunuz da böyledir. Kıyamette arz ölüp, siz sağ olarak çıkacaksınız.”
İşte, şu âyetin ispat-ı haşirde gösterdiği cezâlet-i beyaniye—ki binden birisine ancak işaret edebildik—nerede, insanların bir dâvâ için serd ettikleri kelimat nerede?
arz: dünya âyâ: acaba bast-ı mukaddemat: asıl konuya girmeden önce giriş cümlelerini söyleme (bk. ḳ-d-m) bîtarafâne: tarafsız bir şekilde bostan: bahçe canib: taraf, yön cezâlet-i beyaniye: akıcı ve güçlü ifade, güzel anlatım (bk. c-z-l; b-y-n) dünyevî haşir: büyük haşre örnek olarak bahar mevsiminde bitkilerin ve hayvanların dirilişi (bk. ḥ-ş-r) hadravât: yeşillikler halk etmek: yaratmak (bk. ḫ-l-ḳ) hasım: düşman haşr: öldükten sonra âhirette tekrar diriltilip Allah’ın huzurunda toplanma (bk. ḥ-ş-r) hayattar: canlı (bk. ḥ-y-y) hikmet: herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması (bk. ḥ-k-m)
hububat: taneli bitkiler, tahıl huruc: çıkış i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z) ibâd: kullar (bk. a-b-d) icad: vücut verme, yaratma (bk. v-c-d) ifa etmek: yerine getirmek ihyâ: diriltme, hayat verme (bk. ḥ-y-y) inkâr: kabul etmeme, yok sayma (bk. n-k-r) ispat-ı haşir: haşrin ispatı (bk. ḥ-ş-r) istilâ: kaplama, yayılma kelimat: kelimeler (bk. k-l-m) keyfiyet: özellik, nitelik kıyamet: dünyanın sonu, varlığın bozulup dağılması (bk. ḳ-v-m) kudret: güç, iktidar (bk. ḳ-d-r) küffar: kâfirler, inanmayanlar (bk. k-f-r) leziz: lezzetli meâl: açıklama muannid: inatçı
muhafaza: koruma (bk. ḥ-f-ẓ) muhakeme: akıl yürütme (bk. ḥ-k-m) muhteşem: ihtişamlı, görkemli muntazam: düzenli (bk. n-ẓ-m) muvazene: karşılaştırma (bk. v-z-n) nebâtât: bitkiler nisbet: oran, kıyas (bk. n-s-b) noksaniyet: eksiklik semâ: gök (bk. s-m-v) serd etmek: sözü peş peşe sıralamak suret: şekil (bk. ṣ-v-r) tahkik: doğruluğunu araştırma (bk. ḥ-ḳ-ḳ) tefriş: döşeme tesbit etme: sağlam şekilde yerleştirme tezyin: süsleme (bk. z-y-n) zemin: yeryüzü
KAYNAKLAR
Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi– İkinci Şule – ÜÇÜNCÜ NUR, Söz Basım Yayın Ltd. Şti., Mart 2012, İstanbul.
Kâh oluyor, âyet insanın isyankârâne amellerini zikreder, şedit bir tehditle zecreder; sonra, şiddet-i tehdit ye’se ve ümitsizliğe atmamak için, rahmetine işaret eden bir kısım esmâ ile hâtime verir, tesellî eder. – Sözler 25.2.2.10.
Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin Risale-i Nur Külliyatı’ından; Sözler, Mektubat, Lem’alar, Şuâlar gibi kitaplarından alınarak her hafta Cumartesi günü Cumartesi Dersleri adı altında yapılan ve YouTube’da yüklenen dersler yer almaktadır.
1 
