Bediüzzaman Said Nursi: Münâzarât ve Modern Siyasi Yorumlar
Sunulan kaynaklar, Bediüzzaman Said Nursi’nin 1911 tarihli Münâzarât eserinde geçen ve Kürt toplumuna yönelik hürriyetin tam anlamıyla hissedilmesinin yüz yıl sürebileceğine dair öngörüsünü ele almaktadır.
Metinler, bu ifadenin tarihsel arka planını, meşrutiyet ve toplumsal kalkınma bağlamındaki orijinal anlamını detaylıca analiz etmektedir.
Özellikle Selahattin Demirtaş ve modern seçim başarılarıyla bu söz arasında kurulan bağların, metinsel bir gerçeklikten ziyade takvimsel bir rastlantıya dayanan zorlama yorumlar olduğu vurgulanmaktadır.
Kaynaklar, yapay zeka yanıtlarını karşılaştırarak Said Nursi’nin asıl hedefinin dini değerlerle harmanlanmış bir hukuk devleti ve eğitim seferberliği olduğunu açıklar.
Sonuç olarak, bu tarihî uyarının güncel siyasi figürlerle doğrudan bir ilişkisinin bulunmadığı, ancak sosyolojik bir perspektifle yeniden yorumlandığı ifade edilmektedir.
Gemini Notebook
ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI
…
3.2. DÖRT SAATLİK PROGRAMIN ÜNİTE, KAZANIM VE AÇIKLAMALARI
…
- ÜNİTE: KÜRESELLEŞEN DÜNYA
…
5.6. 1990 sonrası Türk dış politikasındaki gelişmeleri açıklar.
…
ç) Başta ABD ve Rusya olmak üzere küresel güçlerin terör örgütlerinin ortaya çıkışındaki rolleri ve kendi ülkeleri dışında meydana gelen terör eylemleri (PKK/PYD ve DEAŞ terör örgütlerinin bölgedeki faaliyetleri) karşısındaki tavırları Irak ve Suriye’de yaşanılanlarla ilişkilendirilerek incelenir.
…
5.7. 1990 sonrası Türkiye’de meydana gelen siyasi, ekonomik, sosyokültürel ve bilimsel gelişmeleri açıklar.
…
c) Etnik, ideolojik ve mezhep temelli çatışmaların toplum hayatına etkileri üzerinde durulur.
…
ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ DERS ETKİNLİĞİ
Aşağıdaki soru iki yapay zekaya sorulmuş ve alınan cevaplar eklenmiştir. Buna göre;
1. Soruyu ve yapay zekaların verdiği cevapları okuyun.
2. Soruda geçen Bediüzzaman Said Nursi’nin söylediği bölümün orijinal metnini ve metnin yazıldığı dönemden 100 yıl sonraki dönemi araştırın. 100 yıl sonrasını hesaplarken hem Miladi hem de Hicri takvimi kullanın.
3. Bu sözlerin geçtiği orijinal metne ulaşamazsanız bu yazının sonunda verilmiştir. Orijinal metni sözlük yardımıyla kendiniz okuyarak anlamaya çalışın.
4. 100 yıl sonraki Türkiye’de neler yaşandığını özetleyin.
5. Yapay zekaların verdiği cevaplar ile sizin ulaştığınız sonuçlar arasında benzerlik ve farklılıklar var mıdır?
6. Vardığınız sonuçları arkadaşlarınızla paylaşın.
Yapay zekalara sorulan soru:
“Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin meşrutiyet ile ilgili kürtlere söylediği ‘… eğer siz tembellik ederseniz yüz yıl sonra ancak cemalini göreceksiniz …’ sözü hangi eserinde geçmektedir ve bu sözü ne zaman söylemiştir? Selahattin Demirtaş’ın başarılı olduğu seçimler ile bir ilgisi var mıdır?”
ChatGPT nin verdiği cevap:
Evet. Aradığınız söz Bediüzzaman Said Nursî’nin Münâzarât adlı eserinde geçiyor. Fakat sözün anlamını ve Demirtaş bağlantısını birbirinden ayırmak önemli; çünkü arada yaklaşık bir asırlık bir tarih farkı var.
- Sözün geçtiği yer
Söz, Münâzarât‘ta Bediüzzaman’ın Kürt aşiretleriyle yaptığı soru-cevaplardan birinde geçiyor. Soru şöyledir:
“Tarif ettiğin meşrûtiyetin ne miktarı bize gelmiş ve niçin bütün gelmiyor?”
Bediüzzaman’ın cevabının ilgili kısmı:
“Ancak on kısımdan bir kısmı size gelebilmiş. Zîra sizin şu … sarp dağ ve derelerinizdeki … cehalet … husûmet … meşrûtiyet korkar, kolaylıkla gelmeye cesaret edemez. Eğer siz tenbel kalıp da onun yolunu yapmazsanız, tembellik etseniz, yüz sene sonra tamamen cemâlini göreceksiniz. Zîra sizinle İstanbul arasındaki mesafe bir aylıktır; fakat sizinle ehl-i meşrûtiyet arasındaki mesafe bin aydan fazladır.”
Buradaki “onun” kelimesi meşrutiyete, “cemâlini görmek” ise meşrutiyetin/hürriyet ve katılımcı yönetim anlayışının gerçek anlamıyla bölgeye yerleşmesine işaret ediyor.
- Bunu ne zaman söyledi?
Burada ilginç bir nokta var.
II. Meşrutiyet 23 Temmuz 1908’de ilan edildi. Bediüzzaman, bundan sonra özellikle Doğu Anadolu’daki aşiretleri dolaşarak meşrutiyet, hürriyet, meşveret ve hukuk kavramlarını anlatmaya başladı. 1910 baharında Van’a döndü; Hakkâri, Bitlis, Muş, Diyarbakır ve Urfa çevresinde aşiretlerle görüştü. Bu görüşmelerden oluşan metinler daha sonra Münâzarât adıyla yayımlandı.
Dolayısıyla bu sözün 1908-1910 arasındaki Meşrutiyet tartışmaları bağlamında, özellikle 1910 civarında yapılan seyahat ve görüşmeler sırasında ortaya çıktığını söylemek daha doğru olur. Münâzarât ise 1911 tarihli bir eser olarak kaydedilmektedir.
Yani:
1908 → II. Meşrutiyet
1910 → Bediüzzaman’ın Doğu’daki aşiretlerle görüşmeleri
1911 → Münâzarât’ın yayımlanması
⸻
- Peki “100 yıl sonra” ne demek?
Burada çok önemli bir yanlış anlaşılma ihtimali var.
Bediüzzaman:
“Yüz sene sonra tamamen cemâlini göreceksiniz.”
derken “100 yıl sonra şu kişi ortaya çıkacak” veya “100 yıl sonra şu siyasi parti başarılı olacak” demiyor.
Sözün hemen öncesine ve sonrasına baktığımızda konu açıkça meşrutiyetin bölgeye ulaşmasıdır.
Bediüzzaman’ın teşhisi de oldukça dikkat çekici:
• cehalet,
• fakirlik,
• husumet,
• aşiretler arasındaki problemler,
• hak ve hukukun yeterince bilinmemesi,
• siyasî katılımın zayıflığı
gibi engeller ortadan kaldırılmadan, İstanbul’da ilan edilen bir meşrutiyetin Doğu’da gerçek anlamıyla yaşanamayacağını söylüyor.
Nitekim akademik çalışmalarda da Münâzarât’ın temel meselelerinden birinin meşrutiyetin katılımcı ve hukukî ruhunun halka ulaşması olduğu vurgulanıyor.
⸻
- Selahattin Demirtaş’ın seçim başarısıyla bağlantısı var mı?
Burada doğrudan tarihî bir bağlantı kurmak mümkün değil.
Ama dolaylı bir tarihsel/yorumlayıcı bağlantı kurulabilir.
Özellikle 7 Haziran 2015 seçimleri çok dikkat çekicidir. HDP ilk defa TBMM’ye parti olarak girerek 80 milletvekili çıkardı.
Bu olayın Bediüzzaman’ın yaklaşık 105 yıl önce söylediği:
“… meşrutiyetin … tamamen cemâlini göreceksiniz”
sözüyle ilişkilendirilmesinin sebebi anlaşılabilir.
Çünkü 2015’te Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerden çıkan siyasi hareket, ilk defa Türkiye’nin genel parlamento sistemi içerisinde çok geniş bir temsil gücüne ulaştı. Demirtaş da bu dönemde HDP’nin eş genel başkanı ve cumhurbaşkanı adayı olarak çok görünür bir siyasi aktör hâline geldi.
Fakat burada çok önemli bir ayrım yapmalıyız:
“Bediüzzaman Demirtaş’ı veya HDP’yi öngördü.”
❌ Bunu söylemek için tarihî bir delil yok.
“Bediüzzaman’ın 1910 civarında söylediği söz, 2015’teki gelişmeler ışığında yeniden yorumlanabilir.”
✅ Bu ise tarihî bir yorum olarak mümkündür.
Hatta zaman açısından ilginç bir tesadüf var:
1910 civarı + 100 yıl = 2010 civarı
2015 ise bu tarihten yalnızca birkaç yıl sonradır.
Bu yüzden bazı Nur talebeleri “yüz sene sonra” ifadesini modern dönemdeki gelişmelerle ilişkilendirmişlerdir. Ancak bunun kesin bir kehanet olduğunu söylemek, metnin kendisinin açıkça söylediğinden daha ileri gitmek olur.
⸻
- Bence asıl ilginç nokta Demirtaş değil
Bana göre Münâzarât‘ın bu bölümünü bugün açısından ilginç yapan şey Demirtaş’ın şahsı değil, Bediüzzaman’ın ortaya koyduğu siyasal kriterlerdir.
Çünkü Bediüzzaman Kürtlere kabaca şunu söylüyor:
“Meşrutiyet İstanbul’da ilan edildi diye sizin bölgenizde kendiliğinden gerçekleşmez. Siz de onun yolunu yapmalısınız.”
Yani sadece devletin değişmesi yeterli değildir.
Toplum da değişmelidir.
Cehalet azalmalı, eğitim artmalı, insanlar haklarını bilmeli, hukuk kültürü gelişmeli, istişare ve katılım güçlenmeli ve insanlar siyasetin pasif nesnesi değil aktif öznesi olmalıdır.
Bu açıdan bakıldığında 2015 HDP başarısı, Bediüzzaman’ın sözünün “100 yıl sonra gerçekleşmiş bir kehaneti” olmaktan ziyade, onun yaklaşık bir asır önce tartıştığı “Kürtlerin siyasî temsil ve katılım meselesinin” sonraki tarihsel seyri içerisinde değerlendirilebilir.
Daha da ilginci:
Bediüzzaman’ın Münâzarât‘ta “Kürtler”, “meşrutiyet”, “hürriyet”, “eğitim”, “cehalet”, “siyasî katılım” ve “hak-hukuk” meseleleri hakkında söylediklerini, 2015 seçimleri ve Demirtaş’ın yükselişiyle birlikte karşılaştırmalı olarak incelersek oldukça ilginç bir çalışma ortaya çıkabilir.
İsterseniz bir sonraki adımda “ Bediüzzaman’ın 1910’daki Kürtler için çizdiği siyasî/toplumsal model ile Demirtaş-HDP’nin 2015’teki siyasî çizgisi ne kadar örtüşüyor, nerelerde tamamen ayrılıyor?” sorusunu tarafsız biçimde, Münâzarât metinlerinden alıntılar ve 2015 seçim verileri üzerinden karşılaştırabilirim.
——————
Google Gemini cevabı:
Bediüzzaman Said Nursi’nin bu sözü, Münâzarat adlı eserinde geçmektedir. Üstad bu eserde, 1908 yılında II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesine yaptığı seyahatlerde aşiretler, halk ve alimlerle yaptığı konuşmaları ve mülakatları 1910-1911 yıllarında [ derlemiş, kitap ilk olarak 1913 yılında basılmıştır. [1, 2, 3]
Eser ve Söylem Detayları
• Eserin Adı: Münâzarat (Eski Said dönemi eserlerindendir). [1, 4]
• Söyleyeni ve Tarihi: Bediüzzaman, II. Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra (1908 ve devam eden 1909-1910 yıllarındaki bölge seyahatleri ve görüşmeleri sırasında) bu tahlilleri yapmış, sorulara verdiği bu cevapları 1911'de netleştirip 1913'te kitaplaşmıştır. [2, 3]
• Bağlamı: Bölge halkının cehalet, fakirlik ve ihtilaf (husumet) yüzünden meşrutiyetin ve hürriyetin gerçek anlamından mahrum kaldığını belirten Bediüzzaman, halkın gayret etmemesi durumunda idari ve medeni gelişmelerin ancak 100 yıl sonra tam anlamıyla idrak edilip yaşanabileceğini ifade etmiştir. [5, 6]
Eğer isterseniz bu cümlenin devamındaki “Zira sizinle İstanbul arasındaki mesafe bir aylıktır; fakat sizinle ehl-i Meşrutiyet arasındaki mesafe bin aydan fazladır” kısmının ve o dönemki Doğu basiret/kalkınma tahlillerinin detaylarını da inceleyebiliriz. Bu konuda başka merak ettiğiniz bir kısım veya analiz var mı?
[1] https://sorularlarisale.com
[2] https://www.risalehaber.com
[3] https://www.tevhidhaber.com
[4] https://sorularlarisale.com
[5] https://dergipark.org.tr
[6] https://www.koprudergisi.com
—————
“Evet, Selahattin Demirtaş’ın başarılı olduğu seçimler ile bir ilgisi var mıdır?
Doğrudan ve nesnel bir ifadeyle belirtmek gerekirse; Bediüzzaman Said Nursi’nin 1911 yılındaki bu tahlili ile Selahattin Demirtaş’ın başarılı olduğu seçimler (özellikle 2015 seçimleri) arasında metinsel, organik veya doğrudan hiçbir ilişki yoktur. Münâzarat eserindeki söz tamamen farklı bir bağlama sahiptir ve günümüz seçim dinamikleriyle bağdaştırılamaz.
Bunun gerekçelerini ve konunun siyasi/tarihi analizini şu şekilde özetleyebiliriz:
- Bağlam Farklılığı (Meşrutiyet ve Hürriyet) • İslamî Meşrutiyet Vurgusu: Bediüzzaman bu sözü söylerken seküler bir partinin veya liderin seçim başarısını değil, İslamî prensiplerle yoğrulmuş bir hukuk devletini, meşvereti (istişareyi) ve hürriyeti hedef göstermiştir.
• Sosyal Şartlar: Dönemin Doğu Anadolu halkına hürriyetin ve anayasal düzenin güzelliğini (cemalini) anlatmaya çalışmış; cehalet, fakirlik ve iç çatışmalar aşılmadığı sürece bu medeni seviyeye ancak yüz yıl sonra ulaşılabileceğini ihtar etmiştir. - Siyasi ve İdeolojik Uyuşmazlık • Farklı Dünya Görüşleri: Selahattin Demirtaş ve HDP / DEM Parti çizgisi seküler, sol ve demokratik bir siyasi programa sahiptir. Bediüzzaman Said Nursi ise dini hassasiyetleri, ittihad-ı İslam’ı (İslam birliğini) ve Kur’an hakikatlerini merkeze alan bir İslam alimidir. [1, 2, 3]
• Taban Dinamikleri: Demirtaş’ın seçimlerde (özellikle 7 Haziran 2015’te %13 barajını aşarak gösterdiği başarıda) muhafazakar Kürt seçmenden de oy aldığı bir gerçektir. Ancak bu durum Bediüzzaman’ın sözünün gerçekleşmesi olarak değil, Türkiye siyasetindeki dönemsel kutuplaşmalar, çözüm süreci mirası ve barajı aşma stratejisinin sosyolojik bir sonucu olarak yorumlanır. [4] - Siyasi Literatürdeki Yorumlar (Zorlama Teviller) • Tarihsel Rastlantı: Sözün söylendiği tarih (1910-1911) ile Demirtaş’ın siyaseten en görünür olduğu ve HDP’nin meclise güçlü girdiği 2015 yılı arasında yaklaşık “yüz yıl” olması, sosyal medyada ve bazı siyasi çevrelerde zorlama analojilere (benzetmelere) yol açmıştır.
• Sivil Liderlik Yorumları: Sosyologlar Demirtaş’ı “Kürtlerin ilk sivil lideri” veya toplumsal politizasyonun bir figürü olarak incelerler. Ancak akademik veya dini literatürde bu başarıyı Risale-i Nur’daki “cemalini göreceksiniz” ifadesinin bir karşılığı olarak görmek, metnin orijinal amacını saptırmak olarak değerlendirilir. [4, 5]
Özetle; Bediüzzaman bölgenin eğitim, ekonomi ve hukuk yoluyla medenileşme sürecine dair zamansal bir öngörüde bulunmuştur. Bu sözün günümüz parti siyaseti, lider popülaritesi veya seçim aritmetikleri ile ilişkilendirilmesi tarihsel ve bilimsel açıdan doğru değildir. [3]
[1] https://perspektif.online
[2] https://haber.sol.org.tr
[3] https://sorularlarisale.com
[4] https://bianet.org
[5] https://www.instagram.com
———
Gemini mobil uyulamasının cevabı
Bediüzzaman Said Nursi’nin bahsettiğiniz sözü, onun sosyo-politik görüşlerini ve Doğu halklarına yönelik tavsiyelerini içeren Münazarat adlı eserinde geçmektedir.
Eser ve Söylendiği Zaman
• Hangi Eserde Geçiyor? Risale-i Nur külliyatına dahil olan Münazarat (orijinal ve geniş adıyla Reçetetü’l-Avam / Reçetetü’l-Avas) kitabındadır.
• Ne Zaman Söylendi? II. Meşrutiyet’in ilanından (1908) sonra, 1910 yılında Said Nursi Doğu vilayetlerini (Mardin, Diyarbakır, Bitlis, Van vb.) gezerek aşiretlerle meşrutiyet, hürriyet, adalet ve Doğu’nun kalkınması üzerine sohbetler etmiştir. Bu konuşmalar ve soru-cevaplar 1911 yılında Münazarat adıyla kitaplaştırılmıştır.
Söz konusu pasaj meşrutiyetin (demokrasi ve hürriyet anlayışının) Doğu’ya gelişiyle ilgilidir:
“Sizler (Kürtler ve Doğu halkı) onun (meşrutiyet/hürriyetin) yolunu yapmazsanız, tembellik ederseniz; yüz sene sonra tamamen cemalini göreceksiniz. Çünkü siz, sarp dağlar ve husumetler ile araya mesafe koymuşsunuz…”
Selahattin Demirtaş ve Seçimler ile Bir İlgisi Var mıdır?
Tarihsel ve metinsel açıdan bakıldığında bu sözün doğrudan Selahattin Demirtaş, HDP veya modern seçimlerle doğrudan bir iltisakı yoktur:
• Zaman Açısı: Said Nursi bu ifadeyi 1910’da meşrutiyetin getirdiği özgürlük, eğitim, ittifak ve adalet kavramlarının benimsenmesi gerektiğini anlatırken kullanmıştır. “Yüz yıl sonra” ifadesi, sosyolojik bir zaman tasviri ve tembellik edildiği takdirde sürecin uzayacağını belirten mecazi/zamansal bir tahmindir.
• İçerik Açısı: Said Nursi’nin işaret ettiği “cemal” (hürriyetin ve meşrutiyetin güzelliği), bölge halkının cehaleti terk etmesi, din ve pozitif bilimlerin birlikte okutulması (Medresetü’z-Zehra projesi) ve birlik içinde kalkınmasıyla ilgilidir.
• Yorum ve Polemikler: Metindeki “yüz yıl sonra” vurgusu yaklaşık 2010’lu yıllara denk geldiği için, Demirtaş’ın ve HDP’nin çıkış yaptığı döneme (2014-2015 seçimleri) denk gelmesinden ötürü bazı siyasi yorumcular ve sosyal medya çevreleri tarafından bu söz ile Demirtaş’ın siyasi başarısı arasında yakıştırmalar ve analojiler yapılmıştır. Ancak bu durum Said Nursi’nin doğrudan bir öngörüsü veya Demirtaş’ı kastettiği bir beyan değil, kitaptaki 100 yıllık zaman vurgusunun takvimsel çakışmasından kaynaklanan kişisel/siyasi yorumlardan ibarettir.
ORİJİNAL METİN
AZAMETLİ BAHTSIZ BİR KIT’ANIN, ŞANLI TALİ’SİZ BİR DEVLETİN, DEĞERLİ SAHİBSİZ BİR KAVMİN REÇETESİ
veyahut
BEDÎÜZZAMAN’IN MÜNAZARATI
…
S- Tarif ettiğin meşrutiyetin ne miktarı bize gelmiş? Ve niçin bütün gelmiyor?
C- Ancak on kısımdan bir kısmı size gelebilmiş. Zira sizin şu vahşetengiz, cehaletperver, husumet-efza olan sarp dağ ve derin derelerinizdeki vahşet ayılarından, cehalet ejderhasından, husumet kurtlarından bîçare meşrutiyet korkar. Kolaylıkla gelmeye cesaret edemez. Eğer siz tenbel kalıp da, onun yolunu yapmazsanız, tenbellik etseniz, yüz sene sonra tamamen cemalini göreceksiniz.
Zira sizinle İstanbul arasındaki mesafe bir aylıktır. Fakat sizinle ehl-i meşrutiyet arasındaki mesafe bin aydan fazladır. Zira eski zamanın adamlarına benzersiniz. O nâzik meşrutiyet İstanbul havalisindeki yılanlardan kurtulsa; şu uzun mesafeden geçmekle, cehalet gibi müthiş bataklığı, fakr gibi mütevahhiş kıraçları, husumet gibi gayet Keyşer Dağları kat’etmekle beraber, eşkıyaya rastgelecektir. Ezcümle: Bazı ceza-yı sezasını hazm etmeyen, bir kısım da başkasının etini yemekten dişi çıkarılan ve bazı, bir meşhur Bektaşî gibi mana verenler yol üzerine çıkıp gasb u garet ediyorlar. Daha onların öte taraflarında da bir kısım gevezeler vardır; bazı bahane ile parça parça etmek istiyorlar. Öyle ise ona bir yol veyahut bir balon yapınız!..
S- Biz me’yus olduk. Daha ne vakit bize gelecektir?
C- Ye’s aczden gelir. Ye’s mani-i her kemaldir. Hamiyet ise; şiddet-i mevani’a karşı şiddetle metanet etmektir. Halbuki şu zaman, mümteniât-ı âdiyeyi mümkün derecesine indiriyor. Çabuk ye’se inkılab eden hamiyet, hamiyet değildir. Ben sizi tenbellikten kurtarmak için kabahatlarınızı gösteririm. Onu, çabuk gelmek istiyorsanız; işte marifet ve faziletten demir yolunu yapınız!. Tâ ki, meşrutiyet, medeniyet denilen şimendifer-i kemalâta binip ve terakkiyât tohumlarını bindirerek kısa bir zamanda mânilerden kurtulup geçerek size selâm etsin. Siz ne kadar yolu acele ile yapsanız, o da o derece acele ile gelecektir.
S- İnşâallah tali’imiz varsa, biz de göreceğiz. Bize tevekkül kâfi değil midir?
C: Bîçare tali’inize siz de yardım etmelisiniz. Bağdat tarrarları gibi olmayınız. Sizin atalet bahanesi olan şu teşebbüssüz tevekkülünüz nizam-ı esbabı reddettiğinden; kâinatı tanzim eden meşiete karşı temerrüd demektir. Şu tevekkül döner, nefsini nakzeder.
S- Şimdi fenalığı da görüyoruz, iyiliği de görüyoruz. Meşrutiyetin âsârı hangisi, ötekinin âsârı hangisidir?
C- Ne kadar iyilik var, meşrutiyetin ziyasındandır. Ne kadar fenalık var, ya eski istibdadın zulmetinden, yahut meşrutiyet namıyla yeni bir istibdadın zulmündendir. Geri kaldı; ta ta’ziyeden sonra veda’ edip pederini takib etsin. Fakat emin olunuz, ziya galebe çalacaktır.
S- Meşrutiyeti pek çok i’zam ediyorsun. Eskide re’y-i vâhid idi. Milletten sual yok idi. Şimdi meşverettir. Milletten sual edilir. Millet “ne için” der. Ona “ne istersin” denilir. İşte bu kadar… Daha nedir, o kadar ilâveyi takıyorsun?
C- Zaten şu nokta bütün cevaplarımı tazammun etmiş. Zira meşrutiyet hükûmete düştüğü vakit; fikr-i hürriyet, meşrutiyeti her vecihle uyandırır. Her nev’de, her taifede onun san’atına ait bir nevi meşrutiyeti tevlid eder. Hatta ulemada, medarisde, talebede bir nev’i meşrutiyeti intac eder. Evet her taifeye ona mahsus bir meşrutiyet bir teceddüd ilham olunuyor.
İşte şu arkasında şems-i saadeti telvih eden; ve temayül ve incizab ve imtizaca yüz tutan lemaat-ı meşverettir ki; bana meşrutiyet hükûmetini bu kadar sevdirmiştir. Bence taklidin temelini atıp ihtilafatı çıkarmakla mu’tezile, cebrî, mürcie, mücessime gibi dalalet fırkalarını İslâmiyetten intac eden mesail-i diniyedeki istibdad-ı ilmîdir. Ve nefsü’l-emirde mukayyed olan şeyde ıtlaktır. {() Dikkat lâzım… -Müellif-} Meşrutiyet-i ilmiye hakkıyla teessüs etse, meyl-i taharri-i hakikatın imdadıyla, fünun-u sadıkanın muavenetiyle, insafın yardımıyla şu firak-ı dâlle ehl-i sünnet ve cemaate dâhil olacakları kaviyyen me’muldür. Şu fırkalar eğer çendan bir hizb olarak görünmüyor, fakat efkârda tahallül ederek münteşiredir. Herkesin dimağında onların meylettiği mesleğe meyelan bulunabilir. Hatta eğer bir dimağ büyütülse, maânî tecsim edilir ise; şu fırak, sinematoğrafvâri {(*) Kürtlere medeniyetin garabetini zikrettiğim sırada sinematoğrafı tarif etmiştim. -Müellif-} o dimağda temessül ettiği görülecektir. Şu kıssa uzundur, makamı değil… Siz suallerinizi ediniz!..
S- Şu meşrutiyet büyüklerimizi, beylerimizi kırdı. Fakat bazıları da müstehak idi. Hem de maddeten birşeyi görmeden yalnız meşrutiyetin namını işitmekle kendi kendilerine düştüler. Bunun hikmeti nedir?
C- Manen her bir zamanın bir hükmü ve hükümrânı vardır. Sizin ıstılahınızca o zamanın makinesini çeviren bir ağa lâzımdır. İşte zaman-ı istibdadın hâkim-i manevîsi kuvvet idi. Kimin kılıncı keskin, kalbi kasî olsa idi, yükselirdi. Fakat zaman-ı meşrutiyetin zenbereği, ruhu, kuvveti, hâkimi, ağası haktır, akıldır, marifettir, kanundur, efkâr-ı âmmedir… Kimin aklı keskin, kalbi parlak olursa yalnız o yükselecektir. İlim yaşını aldıkça tezayüd, kuvvet ihtiyarlandıkça tenakus ettiklerinden; kuvvete istinad eden kurûn-u vustâ hükûmetleri inkıraza mahkûm olup, asr-ı hazır hükûmetleri, ilme istinad ettiklerinden Hızırvârî bir ömre mazhardırlar.
İşte ey Kürtler! Sizin bey ve ağa, hatta şeyhleriniz dahi eğer kuvvete istinad ile kılınçları keskin ise, bizzarure düşeceklerdir. Hem de müstehaktırlar. Eğer akla istinad ile cebir yerine, muhabbeti istimal ve hissiyat-ı efkâra tâbi’ ise, o düşmeyecek belki yükselecektir.
KAYNAK
Cep telefonu: Risale-i Nur Okuma Programı 2.1.0, Asar-ı Bediiyye – 299, email: syesilova72@gmail.com
Pozitif sayı > Negatif sayı
